دانشمندان استراتژی‌های بازاریابی تولیدکنندگان مواد غذایی فوق فرآوری‌شده را ارزیابی کرده‌اند

به گزارش مجله خبری نگار، غذا‌های فوق فرآوری شده چندین سال است که مورد بحث دانشمندان قرار گرفته‌اند: مطالعات، مصرف زیاد این غذا‌ها را با افزایش خطر چاقی، دیابت نوع ۲، بیماری‌های قلبی عروقی و سایر بیماری‌های مزمن مرتبط می‌دانند. با این حال، یک مطالعه جدید نشان داده است که مشکل نه تنها در مواد تشکیل دهنده چنین غذاهایی، بلکه در نحوه شکل‌دهی تصویر تولیدکنندگان در نظر مصرف‌کنندگان نیز نهفته است. دانشمندان استراتژی‌های بازاریابی مورد استفاده توسط شرکت‌های غذایی را برای به تصویر کشیدن غذا‌های فوق فرآوری شده به عنوان گزینه‌های سالم‌تر و اینکه چرا برچسب‌های بسته‌بندی همیشه منعکس کننده ارزش غذایی واقعی یک محصول نیستند، کشف کرده‌اند. مقاله ایزوستیا بررسی می‌کند که چگونه این صنعت در حال تغییر درک از غذا و مواردی است که هنگام انتخاب محصولات باید در نظر گرفت.

«طبیعی» به معنای سالم نیست: چگونه تولیدکنندگان در حال تغییر نحوه درک ما از غذا هستند

یک مطالعه جدید که در کنگره بین‌المللی چاقی ارائه و در Medical Xpress (MX) منتشر شد، نه خود محصولات، بلکه استدلال‌هایی را که نمایندگان صنایع غذایی در بحث‌های عمومی در مورد غذا‌های فوق فرآوری شده استفاده می‌کنند، بررسی کرد. نویسندگان نظرات شرکت‌ها و سازمان‌های صنعتی را که به عنوان بخشی از بحث در مورد تعریف رسمی غذا‌های فوق فرآوری شده به مقامات آمریکایی ارائه شده بود، تجزیه و تحلیل کردند. محققان می‌خواستند استراتژی‌هایی را که تولیدکنندگان برای تأثیرگذاری بر برداشت‌ها از این دسته غذایی استفاده می‌کنند، درک کنند.

محققان دریافته‌اند که بسیاری از نمایندگان صنایع، وجود غذا‌های فوق فرآوری‌شده را انکار نمی‌کنند، اما در تلاشند رویکرد خود را در ارزیابی آنها تغییر دهند. شرکت‌ها به جای در نظر گرفتن میزان فرآوری صنعتی به عنوان یک عامل مهم، پیشنهاد می‌کنند که در درجه اول بر ترکیب مواد مغذی منفرد تمرکز شود: مقدار پروتئین، ویتامین‌ها، مواد معدنی یا عدم وجود برخی مواد تشکیل‌دهنده. این رویکرد این تصور را ایجاد می‌کند که یک محصول بر اساس یک یا چند ویژگی مثبت، به طور خودکار سالم است.

نویسندگان این مطالعه استدلال می‌کنند: «لازم به ذکر است که برخی از فعالان صنعت مواد غذایی و آشامیدنی اگر محصولات خود را نسبتاً سالم‌تر از همتایان «ناسالم» خود می‌دانستند، از استراتژی تمایز استفاده می‌کردند.»

به گفته محققان، یکی از استراتژی‌های اصلی، تلاش برای متمایز کردن محصولات «خودشان» از سایر کالا‌های فوق فرآوری شده است. به عنوان مثال، نمایندگان بخش‌های خاصی از صنعت تأکید می‌کنند که محصولاتشان ظاهراً با بارزترین نمونه‌های چنین غذا‌هایی - نوشیدنی‌های شیرین، چیپس یا شیرینی‌جات - متفاوت است. این مطالعه این را به عنوان استراتژی «محصول فوق فرآوری شده من از مال تو بهتر است» توصیف می‌کند: شرکت‌ها وجود یک دسته بالقوه مضر را تصدیق می‌کنند، اما سعی می‌کنند محصولات خود را به عنوان استثنا ارائه دهند.

یکی دیگر از تکنیک‌های رایج، استفاده از عبارات مثبت برای ایجاد حس انتخاب سالم است. اگرچه ادعا‌های مربوط به پروتئین، فیبر، محتوای ویتامین یا قند کم ممکن است دقیق باشند، اما همیشه سطح کلی فرآوری در یک محصول را منعکس نمی‌کنند. دانشمندان خاطرنشان می‌کنند که وجود اجزای مفید به صورت جداگانه لزوماً به این معنی نیست که کل محصول مطابق با دستورالعمل‌های تغذیه سالم است.

دانشمندان تأکید می‌کنند: «برخلاف سایر مقررات صنعت غذا و نوشیدنی، که در آنها شرکت‌کنندگان می‌توانند به دلیل تخصص مشترک به عنوان یک بلوک متحد عمل کنند، طبقه‌بندی مبتنی بر مواد تشکیل‌دهنده/فرآیند UPF ممکن است شرایطی را ایجاد کند که در آن چندپارگی (جدا کردن محصولات خود از «غذا‌های فوق فرآوری‌شده مضر») از نظر استراتژیک سودمندتر از همبستگی با سایر اعضای صنعت غذا و نوشیدنی باشد.»

نویسندگان این مطالعه همچنین خاطرنشان کردند که صنایع غذایی اغلب توصیه می‌کنند محصولات را صرفاً از طریق منشور ارزش غذایی - مثلاً کالری، قند یا چربی - ارزیابی کنند. با این حال، طبقه‌بندی غذا‌های فوق فرآوری شده نه تنها ترکیب آنها، بلکه خود فرآیند تولید را نیز در نظر می‌گیرد: استفاده از مواد اولیه صنعتی، افزودنی‌ها، طعم‌دهنده‌ها، امولسیفایر‌ها و سایر اجزایی که به ندرت در آشپزی خانگی استفاده می‌شوند.

چرا غذا‌های فوق فرآوری شده اینقدر بحث برانگیز هستند؟

برای درک اینکه چرا غذا‌های فوق فرآوری شده به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات در تغذیه مدرن تبدیل شده‌اند، مهم است که بین فرآوری مواد غذایی مرسوم و این نوع جدید از تولید صنعتی تمایز قائل شویم. فرآوری به خودی خود غذا را ناسالم نمی‌کند: انجماد، پاستوریزاسیون، تخمیر و کنسرو کردن به ایمن و مقرون به صرفه نگه داشتن غذا‌ها کمک می‌کند.

یکی از شناخته‌شده‌ترین سیستم‌های طبقه‌بندی مواد غذایی، سیستم NOVA است که توسط محققان دانشگاه سائوپائولو توسعه داده شده است. این سیستم، مواد غذایی را به چهار گروه، از حداقل فرآوری‌شده تا فوق فرآوری‌شده، تقسیم می‌کند. دسته دوم شامل غذا‌هایی است که از مواد فرآوری‌شده با افزودن مواد مختلف برای بهبود طعم، بافت، رنگ یا ماندگاری ساخته شده‌اند.

غذا‌های فوق فرآوری شده شامل بسیاری از غذا‌های آماده و تولید انبوه می‌شوند: نوشیدنی‌های شیرین، برخی از میان وعده‌ها، غذا‌های آماده، برخی از فرآورده‌های گوشتی، دسر‌های شیرین و غذا‌های حاوی مقادیر زیادی مواد افزودنی. با این حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که این دسته به این معنی نیست که همه محصولات موجود در آن یکسان خلق شده‌اند. محققان همچنان در حال مطالعه این موضوع هستند که کدام ویژگی‌ها - ترکیب، روش تولید، مقدار مواد افزودنی یا ویژگی‌های ساختاری غذا - بیشترین تأثیر را بر سلامت دارند.

دلیل اصلی نگرانی ناشی از تعداد زیاد مطالعاتی است که ارتباطی بین مصرف بالای غذا‌های فوق فرآوری شده و بیماری‌های مختلف پیدا می‌کنند. مطالعات اپیدمیولوژیک گسترده نشان می‌دهد افرادی که غذا‌های بسیار فرآوری شده بیشتری می‌خورند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی، دیابت نوع ۲ و مرگ زودرس قرار دارند. با این حال، دانشمندان هنوز در نتیجه‌گیری‌های خود محتاط هستند: اکثر مطالعات، ارتباطی را نشان می‌دهند، نه مدرک مستقیمی مبنی بر اینکه یک غذای خاص باعث بیماری می‌شود.

یک دلیل احتمالی این است که غذا‌های فوق فرآوری شده می‌توانند به طور همزمان بر چندین جنبه از تغذیه تأثیر بگذارند. آنها اغلب از نظر چگالی انرژی بالا، طعم غنی و مصرف آسان هستند و باعث می‌شوند افراد بیشتر و سریع‌تر از غذا‌های کمتر فرآوری شده غذا بخورند. علاوه بر این، چنین غذا‌هایی می‌توانند جایگزین سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات و سایر غذا‌هایی شوند که به طور سنتی پایه و اساس یک رژیم غذایی سالم در نظر گرفته می‌شوند.

در عین حال، بحث علمی پیرامون غذا‌های فوق فرآوری شده همچنان باز است. برخی از محققان معتقدند که خود این دسته بندی بسیار گسترده است و محصولاتی با سطوح مختلف خطر را در یک دسته قرار می‌دهد. به عنوان مثال، دو محصول ممکن است طبق طبقه‌بندی NOVA به یک گروه تعلق داشته باشند، اما ترکیبات و ارزش‌های غذایی کاملاً متفاوتی داشته باشند. بنابراین، تحقیقات مدرن به تدریج از این سوال که "آیا همه غذا‌های فوق فرآوری شده مضر هستند؟ " به سمت تجزیه و تحلیل دقیق‌تری از اینکه کدام نوع خاص از غذا‌های فرآوری شده بیشترین مشکل را ایجاد می‌کنند، تغییر جهت می‌دهد.

یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که نبرد بر سر غذا‌های فوق فرآوری شده نه تنها به ترکیب محصول، بلکه به برداشت مصرف‌کننده نیز مربوط می‌شود. تولیدکنندگان اغلب بر مزایای خاص محصول، مانند پروتئین، ویتامین و فیبر بالا یا عدم وجود شکر افزوده، تأکید می‌کنند. با این حال، محققان خاطرنشان می‌کنند که یک ویژگی مثبت واحد لزوماً منعکس‌کننده کیفیت کلی محصول نیست.

یکی از مشکلات این است که پیام‌های بازاریابی می‌توانند این تصور را ایجاد کنند که یک محصول سالم‌تر از آن چیزی است که واقعاً هست. به عنوان مثال، ادعای «غنی از پروتئین» بودن یک محصول ممکن است دقیق باشد، اما ممکن است وجود مقادیر زیادی مواد افزودنی یا درجه بالایی از فرآوری صنعتی را منعکس نکند. محققان این اثر را سوگیری توجه می‌نامند: مصرف‌کننده مزایای فردی را ارزیابی می‌کند، اما محصول را به عنوان یک کل در نظر نمی‌گیرد.

کارشناسان توصیه می‌کنند که در درجه اول به ترکیب کلی یک محصول توجه شود. هرچه لیست مواد تشکیل‌دهنده طولانی‌تر باشد و اجزای بیشتری داشته باشد که معمولاً در آشپزی خانگی استفاده نمی‌شوند، احتمال اینکه محصول فوق فرآوری شده باشد، بیشتر است. با این حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که وجود افزودنی‌های منفرد به تنهایی به طور خودکار نشان دهنده آسیب نیست - رژیم غذایی کلی نقش دارد.

با این حال، متخصصان طرفدار حذف کامل تمام غذا‌های تولید شده صنعتی نیستند. بسیاری از غذا‌های فرآوری شده می‌توانند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشند: به عنوان مثال، برخی از غذا‌های منجمد، غذا‌های با ماندگاری بالا یا محصولات غنی شده با ویتامین. مشکل اصلی زمانی ایجاد می‌شود که غذا‌های فوق فرآوری شده بخش بزرگی از رژیم غذایی را تشکیل می‌دهند و جایگزین غذا‌های با حداقل فرآوری می‌شوند.

یک مطالعه جدید در مورد استراتژی‌های بازاریابی صنایع غذایی نشان می‌دهد که انتخاب‌های غذایی مدرن نه تنها به مواد تشکیل‌دهنده آنها، بلکه به میزان قانع‌کننده بودن توضیح فواید سلامتی آنها توسط شرکت‌ها نیز بستگی دارد. بنابراین، محققان پیشنهاد می‌کنند که مواد غذایی را به طور جامع ارزیابی کنید: نه تنها به بسته‌بندی جذاب، بلکه به مواد تشکیل‌دهنده، روش‌های تولید و جایگاه محصول در رژیم غذایی روزانه نیز توجه کنید.