بازی آمریکا با تکنوکرات‌های «حزب ایران نوین»

هواداران ایالات متحده با ایران عصر پهلوی چه کردند؟

به گزارش مجله خبری نگار، پس از کودتای ۲۸ مرداد، این آمریکوفیل‌های تازه به دوران رسیده بودند که با توجه به شرایط داخلی و بین الملل، فصل جدیدی از سیاست را در دوره پهلوی آغاز کردند. سرآغاز این رویکرد را باید در «کانون مترقی ایران» و سپس، «حزب ایران نوین» جست و جو کرد. گذار از بی ثباتی برآمده از بحران‌های سیاسی ناشی از تزلزل رژیم و شکاف بین نخبگان سنتی و مدرن در میان الیت قدرت؛ از عواملی است که شاه را به فکر انجام تغییراتی در راستای رسیدن به اهداف جدیدش، انداخت. تغییراتی که او از آن‌ها با عنوان «اصلاحات» یاد می‌کرد؛ اصلاحاتی که نه لزوماً از سر خیرخواهی و طبق سیر طبیعی آن، بلکه بنابر توصیه آمریکا و برای جلوگیری از نفوذ کمونیسم و نیز تثبیت سلطنت، انجام گرفت.

شاه برای عملی کردن چنین اصلاحاتی، دست به تغییر ساختار طبقاتی و کمک گرفتن از نیروی اجتماعی نسبتاً جوانی زد که توانست الیت سنتی طرفدار انگلیس را به حاشیه براند و به جای آن، از تکنوکرات‌های تحصیل کرده آمریکایی استفاده کند که به تازگی قدرت گرفته بودند و ارتباط مستحکمی با سفارت آمریکا داشتند. واقعیت آن بود که شرایط و روند سیاست بین الملل، فضای جنگ سرد و نقش آمریکا به عنوان متحد ایران در منطقه و حامی شاه، نشان از آغازی نو در سیاست گذاری ایران بود.

به همین دلیل، روند توسعه زایی و برآمدن تکنوکرات‌های ایرانی را می‌توان در دو راستای داخلی و خارجی مورد توجه قرار داد. دگرگونی در نهاد‌ها و ایجاد ساختار‌های جدیدی، مانند سازمان برنامه و بودجه و وزارتخانه‌های نوین، نیاز به افراد تحصیل کرده و آشنا با امور حوزه تازه وارد داشت که این مشکل، اغلب توسط تکنوکرات‌های جوان وابسته به آمریکا برطرف می‌شد.

با آغاز دهه ۱۳۴۰، روند توسعه مد نظر آمریکا، با روی کار آمدن نخست وزیران آمریکوفیل، شروع شد. کانون مترقی و سپس حزب ایران نوین به رهبری حسنعلی منصور و همیاری امیرعباس هویدا، توانست این نقش را به خوبی ایفا کند. تکنوکرات‌های تازه به دوران رسیده توانستند وظیفه حفظ ظاهر دموکراتیک رژیم را هم به عهده بگیرند. با این حال، اصلاحاتی که توسط این افراد به مرحله اجرا درآمد، نه اصلاحات واقعی، بلکه برنامه‌های آمریکا برای تداوم حضور و نفوذش در ایران بود و دردی از مردم دوا نکرد.

منبع: خراسان

لینک کپی شد

اشتراک‌ گذاری