گام به گام به سمت اصلاح نظام بانکی/ ۸۵ درصد رشد نقدینگی توسط بانک‌ها انجام می‌شود

به گزارش مجله خبری نگار،هشتاد و یکمین نشست علمی-تخصصی با عنوان «آسیب شناسی نقش بانکداری خصوصی در اقتصاد کشور» با سخنرانی علی سعدوندی و احمد کارگرمطلق با مشارکت فعال جامعه علمی، پژوهشی، دانشگاهی، اندیشگاهی، صاحب­نظران، مدیران و کارشناسان دستگاه­های اجرایی ملّی و استانی به صورت مجازی برگزار شد.

در ابتدای این نشست، محمد جعفری، رئیس امور اقتصاد کلان سازمان برنامه و بودجه کشور، به عنوان مدیر علمی نشست گفت: برگزاری این گونه نشست‌ها می‌تواند در حوزه سیاستگذاری مورد استفاده دستگاه‌های اجرایی قرار گیرد. مراکز پژوهشی این وظیفه را دارند تا در حوزه‌های تخصصی بسته‌های مطالعاتی خود را در اختیار سیاستگذار قرار دهند و بخش اجرایی کشور هم نیاز شدیدی به این مطالعات دارند.

وی در تشریح موضوع این نشست ادامه داد: سیاستگذاری پولی ما متاسفانه با مشکلات متعددی مواجه شده است و باید تلاش کنیم با پرهیز از نگاه‌های ژورنالیستی به صورت واقعی راه حل‌های درست ارائه دهیم.

جعفری در بیان تاریخچه شکل گیری بانک‌های خصوصی در ایران گفت: در ابتدای دهه هفتاد همزمان با دولت ششم شاهد ظهور بانک‌های خصوصی در کشور بودیم. با وجود مشاهده روند‌های مثبت در ابتدا به تدریج شاهد بروز کاستی‌های مختلفی در این زمینه شدیم بی تردید همان زمان بانک مرکزی می‌توانست با ابزار نظارتی خود تا حدود زیادی این مسائل را کاهش دهد. مسائلی همچون، رقابتی شدن میزان نرخ سود بانک‌ها در عمل پایه‌های پرداخت سود را در کشور تغییر داد و متاسفانه این رقابت اشتباه، نتایج مهلکی را برای اقتصاد ایران در پی داشت.

وی ادامه داد: بنگاهداری بانک‌ها نیز یکی دیگر از آسیب‌های جدی بانکداری بخش خصوصی بود و اکنون امیدواریم در این نشست بتوانیم راهکار‌های درست بازگشت بانکداری خصوصی به وظایف اصلی خود را بازیابی کنیم.

علی سعدوندی؛ مدرس دانشگاه و مشاور بین‌المللی بانکداری به عنوان سخنران ابتدایی نشست در تبیین نقش و جایگاه بانکداری خصوصی و دولتی گفت: متاسفانه در طول چهار سال گذشته هرچه تلاش کردم با مقالات و نشست‌های مختلف ریل بانکداری را در کشور تغییر دهم موفق نشدم. کم کم به این نتیجه رسیدم که شاید هیچ انگیزه‌ای برای تغییر در کشور وجود ندارد.

وی در تبیین این دغدغه گفت: بر اساس مطالعات شخصی می‌گویم هیچ کجای دنیا چنین مدل اداره بانکی را ندیده ام. با این وجود در ایران بانک خصوصی را داریم که به بهترین شکل مشغول عملیات حرفه‌ای هستند. اما با این وجود نباید از یاد ببریم که مشکل اصلی این است که اگر حمایت حاکمیت از اکثر بانک‌های ما برداشته شود بسیاری از این بانک‌ها در کوتاه‌ترین زمان ممکن ورشکست می‌شوند.

این مدرس دانشگاه در تشریح انواع پول در کشور گفت: در یک مدل تقسیم بندی، پول یا تعهد دولت است یا تعهد بانک مرکزی است یا تعهد تجاری است و یا تعهد شخصی "همان چک" است. جالب است بدانید چک تعهد بخش خصوصی است و یک تفاوت با تعهد تجاری دارد به این معنا که تعهد تجاری ضمانت حاکمیتی دارد و این تعهد تجاری بی پشتوانه است که یکی از عوامل اصلی خلق تورم‌های بزرگ است.

سعدوندی ضمن انتقاد از مدیریت بانک مرکزی در دوره قبل ادامه داد: عدم ارائه آمار توسط بانک مرکزی جایگاه حاکمیتی و مورد حمایت و اطمینیان مردم را از این دستگاه مهم تا حدودی سلب کرده است، به گونه‌ای که متاسفانه شاهد وضعیت خطرناکی در خصوص اعتماد عمومی هستیم.

این مدرس دانشگاه افزود: اگر بازگشت تسهیلات پرداختی توسط بانک‌ها محقق شود و دارایی‌های بانک‌ها به فروش برسد تورم در عمل کنترل خواهد شد. اما مسئله این است که بانک‌ها به منظور پنهان کردن خطا‌های خود از محل خلق پول، افزایش سرمایه می‌دهند که این امر خود موجب ظهور تورم می‌شود.

سعدوندی در تشریح عواملی که خلق پول را محدود می‌کند گفت: محدودیت‌های وام دهی و رفتار خانوار و شرکت ها، محدودیت‌های صاحبان پول از عوامل اصلی کاهش نقدینگی است. در واقع با کنترل این سه اصل می‌توانیم در برابر خلق پول به صورت واقعی مقاومت ایجاد کنیم، اما سیاست‌های ناساز منجر به خلق این تورم‌های لجام گسیخته می‌شود. به عنوان مثال اگر شما با خلق پول خود یک وام بازمانده از قبل را بازپرداخت کنید نتیجه عملی آن ظهور تورم می‌شود. مثل وام‌هایی که در اختیار خودرو ساز‌ها قرار می‌دهیم، ولی اگر این وام را به خریدار قرار دهیم باعث می‌شود خودرو ساز نیز خود را اصلاح کند و بانک نیز به راحتی می‌تواند بازپرداخت وام‌های خود را پیگیری کند.

وی در تشریح علت العلل مشکلات بانکی کشور در بخش خصوصی گفت: اگر بانک با هدف سود آوری واقعی شکل گرفته باشد به هیچ عنوان نمی‌تواند پول نامحدود منتشر کند. چرا که این اقدام در عمل به ضرر صاحبان بانک تمام می‌شود. به عنوان مثال ظهور ادبیات نرخ بهره واقعی و نرخ بهره اسمی یکی از این مشکلات اساسی در این حوزه است.

وی در تشریح تاریخچه شکل گیری تورم و همچنین بررسی مدل بانکداری در جوامع مدرن خاطرنشان کرد: نباید از یاد برد که خلق پول در نظام ما قبل مدرن به دلیل مسائل و مشکلات تولید پول همواره کنترل شده بود اگر هم افزایش قیمتی بود بر اثر کمبود تولید بود که بعد از اصلاح تولید قیمت‌ها کنترل می‌شد. اما در دوره مدرن خلق آسان پول پدیده تورم را به همراه می‌آورد. در دنیای مدرن بانکداری یعنی بانکداری خصوصی و این شبکه به دلیل تمرکز بر سود آوری واقعی به عنوان صاحبان پول مبادی نظارتی در لایه‌های مختلف ایجاد می‌کنند این لایه‌های نظارتی در ابتدا توسط بانک‌ها شکل می‌گیرد مثل پلیس بانک‌ها و بعد از آن بانک مرکزی و چند لایه بودن نظارت باعث می‌شود فساد ناظر به حداقل برسد.

سعدوندی در تکمیل نگاه خود به شبکه بانکی سالم گفت: تعهدات بانک مرکزی نیازمند یک نگاه حاکمیتی است و این یک اصل است مثل نسبت حاکمیت و بخش بهداشت و درمان و یا آموزش و پرورش، اما نسبت این حمایت در نظام بانکی به شدت عمیقتر از دیگر نظامات است، لذا اگر این حمایت حاکمیت از بانک برداشته شود به سرعت آن بانک حذف می‌شود.

وی در خاتمه سخنان خود گفت: بانک اگر نتوانست از محل تسهیلات دهی سود آور باشد ثروت مالکان بانک درگیر خواهد شد. اگر بانکی به وجود بیاوریم که ثروت صاحب بانک درگیر بانک نباشد به اشتباه خواهد رفت؛ لذا روسای بانک‌ها نباید بله قربان گو باشند چرا که کفایت سرمایه مهمترین ابزار رصد بانک‌ها است. کفایت سرمایه باعث می‌شود سود صاحبان بانک در راستای سود کشور قرار گیرد و صاحبان بانک به خلق پول بی پشتوانه دست نزنند. اگر نظارت چند لایه و کفایت سرمایه به معنای واقعی وجود داشته باشد تورم کنترل خواهد شد. نباید از یاد برد که مدیر دولتی در مقابل دولت پاسخگو است نه در برابر اقتصاد و مردم. اگر منافع شخصی و عمومی با هم همسو کنیم قطعا مشکل بانک‌ها و اقتصاد را حل خواهیم کرد.

احمد کارگرمطلق؛ مدرس دانشگاه و مشاور نظام بانکی کشور به عنوان سخنران دوم در ابتدای سخنان خود گفت: طی ده سال با افزایش ۱۴۰۰ درصدی افزایش نقدینگی مواجه هستیم. از همین رو در ده سال اخیر همواره تورم چشمگیر را تجربه کردیم. با وجود حجم بالای نقدینگی حجم جی دی پی ما در طی ۱۰ سال اخیر رشد چندانی نداشته است. فلذا نتیجه این می‌شود که روند افزایش نقدینگی در خدمت رشد اقتصادی قرار نگرفته است.

کارگر در تبیین کارکرد بانک‌ها و تاثیر آن‌ها در تورم کشور گفت: ریشه تورم ایجاد پول پر قدرت است و همچنین تسهیلات و وام‌های پرداختی بانک هاست. متاسفانه بر اساس آمار منتشر شده ۸۵ درصد افزایش نقدینگی توسط بانک‌ها در قالب پرداخت تسهیلات اتفاق میفتد. نقش بانک‌های دولتی و خصوصی در افزایش پایه پولی موثر بوده است. حال سوال اساسی این است که آیا دولت در خدمت بانک هاست و یا بر عکس؟

وی در پاسخ سوال فوق ادامه داد: طبق آمار دولت در خدمت بانک‌های خصوصی است و در بانک‌های دولتی در خدمت دولت هستند این نسبت بر اساس میزان بدهی طرفین به یکدیگر قابل راستی آزمایی است.

این پژوهشگر و محقق حوزه پولی و بانکی ادامه داد: متاسفانه طبق آمار پرداخت سود سپرده از محل خلق و جذب سپرده جدید از سال ۱۳۹۵ به یک رویه عادی بین بانک‌ها تبدیل شده است. در همین خصوص ۵۶ درصد مطالبات غیر جاری بانک‌ها از طبقه سر رسید گذشته به مشکوک الوصول میل پیدا کرده و این به معنای ایجاد ناترازی عمیق‌تر در نظام بانکی کشور است.

وی در تشریح ناترازی بانک‌ها و همچنین مشکلات پرداخت تسهیلات گفت: با بررسی صورت‌های مالی بانک‌ها مشاهده می‌کنیم بر اساس آمار منتشر شده ۱۴ بانک زیان ده هستند، بر اساس همین آمار، نظام بانکی در مجموع ۲۷۰ هزار میلیارد تومان زیان دهی دارد. بانک‌های دولتی تخصصی همه زیان ده هستند، بانک ملی و سپه زیان ده هستند در مجموع بانک‌های دولتی ۱۰۰ همت زیان انباشته دارند. با این وجود ۶۲ درصد زیان‌های انباشته بانکی متعلق به بانک‌های خصوصی هستند. یک زنگ خطر جدی داریم. دو سوم این زیان برای بانک‌های خصوصی است. شاید این جمله درست باشد که میزان تسهیلاتی که برای خرید خوردو صرف شده است بیشتر از میزان تولید خوردو در کشور باشد.

کارگر در قسمت پایانی سخنان خود گفت: مشکلات اصلی بانک‌های خصوصی از حاکمیت شرکتی شروع می‌شود، اما این تنها آغاز مسیر دشوار بانک هاست. متاسفانه ناترازی بانک‌ها یک پدیده رایج تبدیل شده است؛ و از همه مهمتر دارایی‌های اسمی" املاک و دارایی که به پول تبدیل نمی‌شوند" یک پدیده رایج بین بانک‌های خصوصی تبدیل شده است. ضعف نظارت بر عملیات بانکی یک دلیل اصلی مشکلات بانک‌های خصوصی است.

کارگر در بیان مشکلات اصلی بانک‌ها افزود: بحث تسهیلات و تعهدات کلان یکی از مشکلات بانک‌های خصوصی است. به عنوان مثال بر اساس اسناد منتشر شده بانک رفاه ۹ همت سرمایه پایه دارد، ولی شاهد این هستیم که ۸۵ همت تسهیلات به گروه سازمان تامین اجتماعی داده است و این بر خلاف قانون است. یا بانک اقتصاد نوین با ۳ همت سرمایه پایه ۲۳ همت تسهیلات و تعهدات پرداخت کرده است!

وی بیان کرد: وقتی بانک‌ها وارد قسمت واقعی اقتصاد نمی‌شوند وارد سفته بازی و ... می‌شوند. اگر قرار بر اعلام قانونی باشد به نظر می‌رسد متاسفانه ۱۰ بانک شامل قانون ورشکستگی می‌شوند.

محمد جعفری رئیس امور اقتصاد کلان سازمان برنامه و بودجه کشور در خاتمه نشست در بخش جمع بندی گفت: برخی از قسمت‌های ساختار نظام بانکی کشور سالهاست که به یک پدیده خطرناک برای اقتصاد ملی تبدیل شده است. بانک مرکزی متوجه این خطر مهم شده است.

جعفری ضمن بیان مشکل املاک گران قیمت بانک‌ها ادامه داد: لذا باید تلاش کنیم از ایده‌های جدید حمایت کنیم منابع باید برای کشور نقد شود. بزرگترین مشکل در حوزه ملک و املاک بانک هاست شاید "توکنایز" کردن املاک این امکان را بتواند برای بانک‌ها ایجاد کند به گونه‌ای که این واحد‌های دیجیتالی قابلیت خرید و فروش در بازار بورس کالا را داشته باشد و دسترسی به منابع مالی را برای بانک‌ها محقق کند.

وی ادامه داد: ما تا رسیدن به حل مشکلات اصلی می‌بایست به فکر ترمیم زودهنگام باشیم. عدم نظارت بانک مرکزی هم به لحاظ ماهوی و هم شکلی به شدت احساس می‌شود. زیان انباشته بانک‌ها و بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی باید تدبیری عاجل شود.

جعفری در خاتمه اضافه کرد: بانکداری ما یک بانکداری بدون ربا است، اما مکانیزم‌های آن دچار مشکل شده است. با این وجود راه حل در دولت جدید با وجود انگیزه‌های رئیس جمهور قابل تصور است و انشاالله این ناترازی‌ها را حل می‌کنیم، و امیدوارم گام به گام به سمت اصلاح نظام بانکی حرکت کنیم.

هشتاد و یکمین نشست علمی-تخصصی با مدیریت علمی محمد جعفری رئیس امور اقتصاد کلان سازمان برنامه و بودجه کشور و همچنین با سخنرانی: آقایان علی سعدوندی؛ مدرس دانشگاه و مشاور بین المللی بانکداری، سرمایه گذاری و تأمین مالی، احمد کارگرمطلق؛ مدرس دانشگاه و مشاور نظام بانکی کشور برگزار شد؛ این نشست هشتاد و یکمین نشست علمی-تخصصی و با عنوان آسیب شناسی نقش بانکداری خصوصی در اقتصاد کشور است که به همت دفتر آموزش و ترویج مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده نگری با حضور صاحب نظران ملی و استانی برگزار شد.