رانت خوارای و دلالی در انرژی برق و راه‌های مقابله با آن

به گزارش مجله خبری نگار،محمدباقر قالیباف رییس مجلس شورای اسلامی در ۲۷ تیر ۱۴۰۰ خورشیدی در آغاز نشست جلسه علنی با اشاره به قطعی مکرر برق در تهران و برخی شهر‌های کشور گفت: «هر چند که بحران برق با برخی اقدامات فوری در کوتاه مدت مدیریت شده است، اما این راضی شدن مقطعی خلاف دور اندیشی است و باید به طور ویژه برای حل ریشه‌ای مشکل کمبود عرضه برق به خصوص بحث رانت‌خواری و دلالی انرژی تدابیر ویژه اندیشیده شود»؛ بنابراین آنگونه که قالیباف گفته، رانت خواری و دلالی در این حوزه وجود دارد و مهمترین مساله چرایی و چگونگی این رانت خواری است. همین مساله باعث شد تا در خصوص چرایی و چگونی ایجاد رانت خواری و دلالی در حوزه انرژی و برق با «مسعود سرپاک» مشاور معاون بهره برداری شرکت سهامی برق منطقه‌ای تهران گفت و گویی انجام دهد که در ادامه می‌خوانیم:

رابطه اقتصاد و برق

مسعود سرپاک انرژی برق را پاک‌ترین و پرقدرت‌ترین انرژی دانست و گفت: برق و اقتصاد تاثیرات متقابلی بر یکدیگر دارند و امروز حوزه الکتریکی و الکتریسیته زیرساخت اقتصاد و جامعه به حساب می‌آید. به عبارتی زیر ساخت اساسی جامعه برق است و بعد اقتصاد، چراکه کارکردی فراتر و مهم‌تر از یک زیر ساخت دارند. اگر الکتریسیته نباشد اقتصاد، آب، مخابرات و دیگر ملزومات آرامشی و آسایشی نیز وجود ندارد. زمانی که برق قیمت دستوری پایینی دارد برای بیش از۹۰ درصد مردم جذابیتی ندارد که به سمت تولید این انرژی روی آورند مگر اینکه فرد در بیابانی بدون برق و یا آب باشد و بر طبق عادت و نیاز مجبور به استفاده و تولید انرژی خورشیدی شود و بدین طریق فضا برای اشخاص باسوادِ متخصصِ شرور باز می‌شود.

چنبره رانت خواران بر انرژی کشور

مشاور معاون بهره برداری شرکت سهامی برق منطقه‌ای تهران با تاکید بر اینکه اشخاصی که رحم و مروت ندارند، موازین اجتماعی را رعایت نمی‌کنند و به فکر منفعت طلبی خود هستند دست به رانت خواری و دلالی در حوزه انرژی می‌زنند، اظهار داشت: این اشخاص چنبره می‌زنند و مبادی، مبانی، پایه‌ها و راه‌های مربوطه را از آن خود می‌کنند تا به این طریق سیطره خود را بر انرژی کشور حاکم کنند؛ لذا کوتاه کردن دست آن‌ها از این سلطه‌گری ساده و راحت نیست. به طوری‌که به واسطه قدرتی که دارند به راحتی وزیر عوض می‌کنند و در دستگاه‌های مختلف از معاون تا مدیر کل اشخاصی را منصوب می‌کنند.

این کارشناس حوزه انرژی خاطرنشان کرد: از آنجایی که شاهرگ حیات و زیرساختِ زیرساخت‌های کشور را برق تشکیل می‌دهد این افراد رانت خوار از جوانب مختلف منافع خود را در معرض معامله قرار می‌دهند؛ یعنی دست به حرکتی می‌زنند و در نتیجه قیمت بالایی دریافت می‌کنند که صرفاً دلار و پول نیست و ممکن است چیز‌های دیگری باشد؛ بنابراین از این طریق وام‌های کم بهره می‌گیرند، افرادی را در جا‌هایی منصوب می‌کنند که در مواقع لازم در مقابل آن‌ها سر تعظیم فرود بیاورند و نزد منصوب شدگان محترم شمرده شوند، چون انسان طالب قدرت و ثروت است، این ویژگی‌ها را دوست دارد. البته همه چیز در پول محاسبه نمی‌شود.

مسعود سرپاک تاکید کرد: طبیعتاً این افراد قدرتمند که از اوایل انقلاب به انرژی کشور چنبره زده اند اصولاً مدعی هستند که تمام کار‌های آن‌ها بر طبق موازین قانونی بوده است؛ لذا برای کشف حقیقت باید به گذشته برگردیم، از همان زمانی که آب، برق و گاز را رایگان اعلام کردند و این ایده خوب، درست فهمیده نشد و اجرایی هم نشد. پس اگر قرار است چیزی رایگان شود باید محاسبه و نحوه کنترل آن را هم بدانیم.

رانت و دلالی چگونه به وجود می‌آید

مشاور معاون بهره برداری شرکت سهامی برق منطقه‌ای تهران با بیان اینکه هر ایده‌ای لزوماً اشتباه نیست، گفت: برای پیاده کردن یک ایده بایدبه طور حتم لوازم مورد نیاز آن جهت اجرا نیز مهیا باشد؛ بنابراین باید آداب مردم‌داری و مدیریت را با درایت و آگاهی لازم برخوردار بود تا بتوان یک ایده را ساخت و پردازش کرد و لوازم کنترل آن را مهیا کرد. آنچه به نظر می‌رسد رانت خواری در ظاهر یک موضوع اخلاقی نیست و هر زمان که برق به عنوان یک کالا و به صورت دستوری قیمت گذاری شود و قیمت آن را در این قضیه نتوانیم واقعی کنیم سبب می‌شود یک گروه خاصی که متخصص، دانشمند، باشعور و بسیار دانا هم هستند از این موقعیت برای اهداف خود بهره برداری کنند و رانت و دلالی به وجود آید.

ورود افراد رانت خوار به معامله درسطوح کلان

به گفته این کارشناس حوزه انرژی، چون قدرت زیرساختی برق زیاد است اشخصا رانت خوار می‌توانند در سطوح کلان وارد معامله شوند. چرا که دلال یعنی فردی که معامله می‌کند و اینکه با چه فردی وارد معامله می‌شود قطعاً با مردم عادی نیست و با دولت معامله انجام می‌دهند. پس، چون قدرت اساسی در زمینه سلطه برحامل برق برای آن‌ها به وجود می‌آید با گروه‌های خیلی قوی جامعه می‌توانند وارد بازار دلالی شوند و به منافع خاص مورد نظر خود دست پیدا کنند. این مسایل سبب می‌شود عرضه بر ق تحت تاثیر قرار بگیرد و در اختیار یک گروه خاصی باشد که آن‌ها تعیین کننده هستند.

برای جلوگیری از رانت خواری در حوزه برق باید چیزی جایگزین آن کرد

مسعود سرپاک با تاکید بر اینکه رانت در همه جا نشان از منفعت طلبی و بهره وری بی جا، ناتمام و نادرست است، اظهار داشت: هیچ راهکار سهل و سریعی وجود ندارد که بتوان بلافاصله قدرت را از دست این افراد خارج کرد مگر اینکه بتوانیم چیزی را جایگزین کنیم یا آن‌ها را در جایی مشارکت دهیم یا اینکه به اعمال خیر تشویق و ترغیب شوند که به نحوی حاضر شوند به موازین اخلاقی و اجتماعی برگردند و اجازه دهند که این صنعت - الکتریسیته و موهبت الهی راه درست خود را طی کند و از این مسایل و مشکلات رهایی یابد.

مشاور معاون بهره برداری شرکت سهامی برق منطقه‌ای تهران در ادامه افزود: در بحث اجرایی باید یک مجموعه قدرتمند وجود داشته باشد و قبل از ارایه هر راهکاری ابتدا باید فلسفه الکتریسیته و فلسفه انحراف به وجود آمده در این حوزه را بشناسیم. چرا که عرضه و تقاضای انرژی و به خصوص برق از مرحله تولید تا توزیع و مصرف عادلانه نیست و با تعادل علمی و مطلوب فاصله دارد. چنانچه خیر و صلاح ملی را در نظر داشته باشیم، آن وقت می‌پذیریم که عرضه و تقاضا در صنعت الکتریسیته از نقطه منحرف تا نقطه صواب و درستی خیلی فاصله دارد.

راهکار‌های کوتاه کردن دست رانت خواران از برق کشور

مسعود سرپاک لازمه دستیابی به نقطه مطلوب مورد تایید علم، اخلاق و اجتماع در این زمینه را توجه به ویژگی‌هایی زیر دانست و عنوان کرد: باید در مرحله اول حکمرانی که بر سر کار می‌آید قطع به یقین اعتماد و اعتقاد داشته باشد که شیوه‌های مدیریت قبلی در حوزه انرژی کاملاً اشتباه بوده است و باید وظایف محوله در این خصوص را عالی انجام دهند نه خوب. سپس آرام آرام آن را از دست خواص با هنرمندی خارج کرده و با آگاهی و دانش به سمت عوام و اشخاص کاردان و دلسوز رساند. چون یک شبه این کار امکان‌پذیر نیست و اقدام به کودتا می‌کنند؛ لذا با جایگزینی مناسب و ایجاد جذابیت‌های لازم می‌توان به آرامی و مستمر اشتباهات و اشکالات گذشته را اصلاح کرد و مواظب بود که این سلطه گری را از افراد ناشایست به اشخاص نالایق‌تر نسپاریم چرا که اوضاع و شرایط بدتر از پیش می‌شود و در عین حال منفعتی برای مردم نخواهد داشت.

مشاور معاون بهره برداری شرکت سهامی برق منطقه‌ای تهران در پایان یادآور شد: مرحله بعد استفاده از راهکار‌های کارآمد توسط افراد عالم و کارشناسان متخصص این حوزه است که با برنامه‌ها و طرح‌های ویژه خود در اجرایی شدن ایده‌ها به مردم و کشور کمک کنند و عرضه و تقاضای برق را به سمت واقعی شدن قیمت، هدایت کنند. مدیریت لازم را به عهده گرفته تا به نتایج مفید و مطلوب دست یافت و بحران عرضه نادرست این انرژی ضروری مورد نیاز مردم را حل و فصل کرد. برای کاهش مصرف برق در ایران مهمترین راهکار، منطقی کردن و معقول کردن قیمت حامل‌های انرژی است تا مردم به صورت خودجوش به اصلاح الگو‌های مصرف درست روی آورند.