چرا مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران این‌قدر بالاست؟

به گزارش مجله خبری نگار/مردم سالاری آنلاین، دکتر قباد مرادی با حضور در برنامه «کشیک سلامت» درباره مصرف آنتی‌بیوتیک اظهار کرد: شاخص "DDD" معیاری برای سنجش میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور‌ها است. به عبارت دیگر، این شاخص نشان می‌دهد چه میزان آنتی‌بیوتیک به ازای هر هزار نفر به‌صورت روزانه مصرف می‌شود. این عدد برای کشور ما بالای ۵۰ قرار دارد؛ در حالی که میانگین جهانی حدوذ ۲۰ تا ۲۲ است.

ایران در میان پرمصرف‌ترین کشور‌ها در زمینه آنتی‌بیوتیک

او درباره وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران تصریح کرد: آمار و ارقام نشان می‌دهد جزو دو تا سه کشور دارای بیشترین میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در جهان طی سال گذشته میلادی بوده‌ایم. میزان مصرف این دارو‌ها در کشور بسیار بیشتر از سایر نقاط دنیا محسوب می‌شود و بخش قابل‌توجهی از آن نیز به‌صورت نابجا است.

ضرورت ورود سایر دستگاه‌ها برای کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک

این اپیدمیولوژیست با بیان اینکه وزارت بهداشت تولیت موضوع مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک برعهده دارد، تصریح کرد: وزارت بهداشت، سازمان بزرگی است و معاونت‌های مختلفی دارد. هرکدام از معاونت‌های وزارت بهداشت متولی اقداماتی هستند؛ به طور مثال، معاونت بهداشت مسئولیت دیده‌بانی برعهده دارد.

مرادی با بیان اینکه مسئولیت کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تنها بر عهده وزارت بهداشت نیست، توضیح داد: شاید حتی بیشتر از میزان آنتی‌بیوتیکی که مردم مصرف می‌کنند و موجب مقاومت میکروبی می‌شود، مصرف آنتی‌بیوتیک در دام و طیور در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند؛ بنابراین سازمان‌هایی که متولی این بخش‌ها هستند نیز مسئولیت کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک را برعهده دارند.

مرادی ادامه داد: سازمان حفاظت محیط زیست نیز در این زمینه مسئولیت دارد؛ زیرا اگر فاضلاب، آب یا محیط زیست در نقطه‌ای مستعد انتشار یک میکروب یا عامل بیماری‌زای مقاوم شود، احتمال انتشار آن در سایر مناطق نیز وجود دارد؛ بنابراین یک سازمان به‌تنهایی متولی این موضوع نیست و سازمان‌های مختلفی در این زمینه مسئولیت دارند.

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت درباره الگوی بین‌المللی مدیریت مقاومت میکروبی اظهار کرد: چهار سازمان در ارتباط با مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک مطرح شده‌اند که تعامل میان این مجموعه‌ها می‌تواند به حل مشکل مقاومت میکروبی کمک کند. وزارت بهداشت، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان‌های بین‌المللی مرتبط از جمله سازمان جهانی بهداشت (WHO) و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در این زمینه نقش دارند. در واقع، یک الگوی چهارگانه وجود دارد که اگر این بخش‌ها با یکدیگر هماهنگ باشند، می‌توانند مقاومت میکروبی را کنترل کنند.

چهار تا پنج راهبرد برای کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک

مرادی درباره راهکار‌های کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک اظهار کرد: چهار تا پنج راهبرد برای کنترل موضوع مقاومت میکروبی در جهان وجود دارد. اگاهی‌رسانی به مردم، نخستین راهبرد است؛ بر این باور هستم که رسانه‌ها باید مردم را نسبت به مقاومت میکروبی آگاه کنند؛ به نحوی که مردم بدانند که هر علامت سرماخوردگی به مصرف آنتی‌بیوتیک نیاز ندارد. در وهله نخست، باید تا حد امکان آگاهی‌رسانی کنیم تا مردم بدانند مصرف آنتی‌بیوتیک در بسیاری از موارد ضروری نیست.

او با بیان اینکه اگاهی‌رسانی به سیاست‌گذاران نیز اهمیت دارد، تصریح کرد: در حال حاضر، مقاومت میکروبی به‌عنوان یکی از ده تهدید اصلی سلامت بشر شناخته می‌شود و حدود ۱۰ سال است که بر اهمیت این موضوع تاکید می‌شود.

محدودیت دسترسی در سایر کشور‌ها

این اپیدمیولوژیست با بیان اینکه کنترل مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها در کشور ضرورت دارد، اظهار کرد: مقاومت میکروبی به تهدیدی جدی برای نظام سلامت تبدیل شده و حتی آنتی‌بیوتیک‌های در دسترس برای برخی موارد توان مقابله با عفونت‌های مقاوم را ندارند.

او درباره محدودیت‌های دسترسی به آنتی‌بیوتیک در برخی کشور‌ها گفت: کشور‌های موفق در زمینه کنترل مقاومت میکروبی، دسترسی مردم به آنتی‌بیوتیک بدون نسخه را محدود کرده‌اند و داروخانه‌ها نمی‌توانند به‌راحتی این دارو‌ها را در اختیار مردم قرار دهند. به نظر می‌رسد، قوانین مربوط به تجویز و عرضه آنتی‌بیوتیک به‌درستی اجرا نمی‌شود و نیازمند بازنگری قوانین هستیم. به همین دلیل، باید مقررات سخت‌گیرانه‌تری برای کنترل مصرف این دارو‌ها وضع شود.

درخواست از شورای عالی سلامت

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت گفت: مصرف آنتی‌بیوتیک در بخش دام، طیور و کشاورزی نیز بالاست. اقدامات حوزه سلامت به‌تنهایی برای کنترل مقاومت میکروبی کافی نیست و سازمان‌های مرتبط نیز باید وارد عمل شوند. انتظار داریم شورای عالی سلامت و امنیت غذایی به ریاست رئیس‌جمهور در این زمینه نقش‌آفرینی کند و براساس الگو‌های جهانی، قواعد مشخصی برای کنترل مصرف آنتی‌بیوتیک در حوزه‌های مختلف ابلاغ کند.

انواع آنتی‌بیوتیک‌ها و نحوه دسترسی به آن در سایر کشور‌ها

مرادی درباره انواع آنتی‌بیوتیک‌ها اظهار کرد: آنتی‌بیوتیک‌ها به سه دسته Access، Watch و Reserve تقسیم شده‌اند که مدیریت مصرف هر یک از این گروه‌ها باید متناسب با ویژگی‌ها و میزان اهمیت آنها در درمان عفونت‌ها انجام شود. گروه نخست، آنتی‌بیوتیک‌های Access هستند که دسترسی آسان‌تری دارند و برای درمان طیف گسترده‌ای از عفونت‌ها به‌کار می‌روند. پزشکان می‌توانند متناسب با تشخیص خود این دارو‌ها را تجویز کنند و برای کنترل مقاومت میکروبی توصیه می‌شود که حدود ۷۰ درصد آنتی‌بیوتیک‌های مصرفی از این گروه باشد.

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت ادامه داد: گروه دوم، آنتی‌بیوتیک‌های Watch هستند که مصرف آنها باید با نظارت و محدودیت بیشتری همراه باشد و در کشور‌هایی که مقررات سخت‌گیرانه‌تری دارند، تجویز این دارو‌ها به گروه مشخصی از پزشکان محدود می‌شود. همچنین آنتی‌بیوتیک‌های Reeserve یا ذخیره، دارو‌هایی هستند که برای شرایط خاص به‌ویژه زمانی که عامل عفونت به سایر آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شده، نگهداری می‌شوند و تنها برخی پزشکان مجاز به تجویز آنها هستند.

او با بیان اینکه باید از تجربه‌های جهانی استفاده کنیم، توضیح داد: ما باید دو برنامه مهم را که در کشور‌های مختلف اجرا شده و نتایج مثبتی داشته است، دنبال کنیم؛ نخست، مدیریت و راهبری مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در بیمارستان‌ها و دوم، دسته‌بندی و مدیریت تجویز این دارو‌ها براساس گروه‌های Access، Watch و Reeserve است. همچنین باید با وضع قوانین مشخص از عرضه آسان آنتی‌بیوتیک‌ها بدون نسخه در داروخانه‌ها جلوگیری کنیم.

پایش مقاومت میکروبی در ۱۵ بیمارستان

او با بیان اینکه نظام تقویت نظام پایش و دیده‌بانی ضروری است، توضیح داد: آماری که درباره میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور ارائه می‌شود، حاصل نظام دیده‌بانی است. همچنین در حدود ۱۵ بیمارستان کشور، سالانه تعداد زیادی از نمونه‌های بیماران از نظر مقاومت میکروبی بررسی می‌کنند و حدود ۳۰ هزار نمونه مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

رصد و دیده‌وری عفونت‌های تنفسی

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت در بخش دوم این برنامه درباره نظام دیده‌بانی عفونت‌های تنفسی در کشور گفت: در حال حاضر، مراکز منتخب سرپایی و بیمارستانی در ۱۵ استان به‌صورت هفتگی مورد پایش قرار می‌گیرند و نمونه‌گیری از میان مراجعان انجام می‌شود تا وضعیت گردش دو عامل مهم عفونت‌های تنفسی یعنی آنفلوآنزا و کووید-۱۹ مورد بررسی قرار گیرد.

اهداف رصد و دیده‌وری عفونت‌های تنفسی

او ادامه داد: این نظام دیده‌بانی با هدف شناسایی به‌موقع تغییرات الگوی بیماری‌ها و رصد عوامل بیماری‌زایی که ظرفیت ایجاد همه‌گیری دارند، از حدود دو سال پیش آغاز شده و گزارش‌های آن به‌صورت هفتگی منتشر می‌شود.

روند کاهشی ابتلا به کرونا

او درباره روند ابتلا به کرونا طی هفته‌های اخیر تصریح کرد: هنگامی که یزان نمونه‌های مثبت کرونا از ۷ درصد طی هفته اول شهریور ماه عبور کرد، اطلاع‌رسانی و صدور هشدار‌ها را آغاز کردیم. میزان ابتلا به کوویدـ۱۹ تا حدود ۲۲ درصد نیز افزایش یافت، اما اکنون روند آن کاهشی شده و به حدود ۸ درصد رسیده است.

وضعیت آنفلوآنزا در ایران

مرادی با بیان اینکه ۲۶ درصد مراجعان دارای علائم عفونت‌های تنفسی به آنفلوآنزا مبتلا هستند، گفت: بیش از ۷۰ درصد موارد آنفلوآنزا شناسایی‌شده مربوط به نوع B است.

چرایی اهمیت اطلاع‌رسانی درباره عوامل بیماری‌زایی

این اپیدمیولوژیست گفت: اطلاع‌رسانی درباره عوامل بیماری‌زای در گردش برای پزشکان و مردم اهمیت دارد؛ چرا که به پزشکان کمک می‌کند تا با شناخت بهتر عوامل بیماری‌زای در گردش، تصمیم مناسب‌تری برای درمان بیماران بگیرند و از سوی دیگر، مردم نیز می‌توانند با آگاهی از وضعیت بیماری‌ها، مراقبت‌های لازم را انجام دهند. علاوه بر آنفلوآنزا و کرونا، حدود ۱۹ عامل میکروبی دیگر نیز بررسی می‌شوند.

توجه به گروه‌های پرخطر

رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت درباره ضرورت توجه به گروه‌های پرخطر در فصل شیوع عفونت‌های تنفسی گفت: گروه‌های پرخطر مانند افراد سالمند، مبتلایان به بیماری‌های زمینه‌ای و سایر گروه‌های در معرض خطر باید در کانون توجه قرار گیرند و به مراقبت‌های بیشتری نیاز دارند.

چالش‌های تامین واکسن آنفوانزا

مرادی در بخش سوم این برنامه درباره وضعیت تامین واکسن آنفوانزا در سال جاری توضیح داد: مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر، نیاز واکسن‌های رایگان برنامه واکسیناسیون کودکان را برآورد و به سازمان غذا و دارو اعلام می‌کند، اما تأمین واکسن در شرایط فعلی با دشواری‌های زیادی همراه است.

او درباره مشکلات تامین واکسن گفت: در شرایطی که محدودیت‌های متعددی برای کشور ایجاد شده، واردات واکسن کار دشواری است. گاهی برنامه‌ریزی برای انتقال واکسن با هواپیما انجام می‌شود، اما این امکان فراهم نمی‌شود و ناچار باید از مسیر‌های دیگر اقدام کرد. در این میان، این احتمال وجود دارد موانع و مشکلات دیگری ایجاد شود.

مرادی درباره تامین واکسن اظهار کرد: تامین واکسن‌های موردنیاز برنامه واکسیناسیون کشور با تلاش وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو دنبال می‌شود. براساس اطلاعاتی که در اختیار دارم، سازمان غذا و دارو برای تامین واکسن آنفلوآنزا در سال گذشته با شرکت‌های کشور‌های اروپایی مانند هلند و فرانسه قرارداد‌هایی منعقد کرده بود، اما این واکسن‌ها در سال جاری از سوی این کشور‌ها به ایران تحویل داده نشدند.

او ادامه داد: با وجود این مشکلات و فرصت زمانی بسیار محدود، تلاش‌هایی برای تامین واکسن آنفلوآنزا انجام شد تا این واکسن از مسیر‌های دیگری وارد کشور شود و تا حدودی نیز این واکسن‌ها در داروخانه‌ها توزیع شدند.

گروه‌های اولویت‌دار واکسن آنفلوآنزا

مرادی درباره گروه‌های اولویت‌دار دریافت واکسن آنفلوآنزا گفت: زنان باردار، سالمندان و افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای دارند، جزو گروه‌هایی هستند که دریافت واکسن آنفلوآنزا برای آنها اهمیت دارد.