اختراع عجیب چینی‌ها؛ پشه‌ها را با لیزر شکار می‌کند، اما چشم انسان در خطر است

به گزارش مجله خبری نگار،این فناوری با نام «سیستم دفاع هوایی لیزری در برابر پشه‌ها» (Laser Mosquito Air Defense System) معرفی شده و به گفته سازنده، تاکنون ۵۰۰۰ سفارش با پیش‌پرداخت دریافت کرده است.

کیت بردشر (Keith Bradsher)، خبرنگار روزنامه نیویورک تایمز، در گزارشی که ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر و در روزنامه ترکیه‌ای Gazete Oksijen بازنشر شد، عملکرد این دستگاه را از نزدیک بررسی کرده است.

مشاهدات او نشان می‌دهد سامانه در محیط آزمایش نمایشی می‌تواند پشه‌ها را یکی پس از دیگری هدف قرار دهد، اما اثربخشی آن به معنای اثبات ایمنی دستگاه برای استفاده عمومی نیست.

دستگاه شکار پشه با هوش مصنوعی چگونه کار می‌کند؟

فناوری Photon Matrix ترکیبی از حسگر‌های فاصله‌سنج، سامانه ردیابی هدف و هوش مصنوعی است.

به‌جای استفاده از مواد شیمیایی یا تله‌های معمول حشرات، این دستگاه پشه‌های در حال حرکت را در فضای اطراف شناسایی می‌کند و پس از بررسی شرایط ایمنی، آنها را با لیزر هدف می‌گیرد.

فرایند عملکرد دستگاه شامل سه مرحله اصلی است:

شناسایی حرکت: سامانه لیدار فضای مقابل دستگاه را اسکن می‌کند و اجسام کوچک در حال حرکت را تشخیص می‌دهد.

ردیابی و بررسی ایمنی: حسگر‌ها و هوش مصنوعی موقعیت هدف را بررسی می‌کنند تا درباره امکان شلیک تصمیم گرفته شود.

هدف‌گیری لیزری: اگر شرایط مناسب تشخیص داده شود، لیزر پرقدرت برای مدت بسیار کوتاهی به سمت حشره تابانده می‌شود تا بال‌های آن آسیب ببینند.

نکته مهم این است که هوش مصنوعی تنها وظیفه شناسایی پشه را ندارد؛ بلکه بخشی از سازوکار تصمیم‌گیری درباره ایمنی شلیک نیز محسوب می‌شود.

طبق دفترچه راهنمای شرکت، این سامانه از لیدار، رادار موج میلی‌متری و ماژول بینایی مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده می‌کند.

استفاده از فناوری خودرو‌های خودران برای شکار پشه‌ها

یکی از بخش‌های مهم این دستگاه، استفاده از فناوری لیدار (LiDAR) است.

لیدار مخفف عبارت Light Detection and Ranging به معنای «تشخیص و اندازه‌گیری فاصله با نور» است.

این فناوری در خودرو‌های خودران نیز برای شناسایی محیط اطراف و تعیین فاصله اجسام کاربرد دارد.

اسکن محیط با ۱۰۰ هزار پالس لیزری در ثانیه

براساس گزارش نیویورک تایمز، سامانه Photon Matrix برای بررسی فضای مقابل خود در هر ثانیه حدود ۱۰۰ هزار پالس لیزری بسیار ضعیف ارسال می‌کند.

این پالس‌ها برای تهیه نقشه‌ای دوبعدی از محیط و شناسایی اجسام کوچک متحرک به کار می‌روند.

دستگاه می‌تواند اجسام متحرکی را که حتی از یک نخود کوچک‌تر هستند و از صفحه اسکن عبور می‌کنند، ردیابی کند.

باید میان پالس‌های اسکن و شلیک لیزر اصلی تفاوت قائل شد. عدد ۱۰۰ هزار به پالس‌های سامانه تشخیص مربوط است، نه تعداد شلیک‌های لیزر پرقدرت به پشه‌ها.

این تمایز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا لیزری که برای شناسایی محیط استفاده می‌شود، با لیزری که بال‌های پشه را می‌سوزاند، وظیفه و توان متفاوتی دارد.

نمایش عملی دستگاه؛ پشه‌ها یکی پس از دیگری سقوط کردند

خبرنگار نیویورک تایمز عملکرد این فناوری را در دفتر شرکت Photon Matrix در شهر چانگژو (Changzhou) چین مشاهده کرده است.

این شهر حدود ۱۶۰ کیلومتر در شمال غربی شانگهای قرار دارد.

در جریان نمایش، دستگاه سفیدرنگی با ابعادی تقریباً مشابه یک آجر، پشه‌های در حال پرواز را پشت سر هم هدف قرار داد.

طبق مشاهدات خبرنگار، هر پشه پس از برخورد لیزر با صدایی خفیف و همراه با درخششی سبز یا آبی به زمین می‌افتاد.

پس از پایان نمایش، بررسی حشرات نشان داد که بال‌های آنها تقریباً از بین رفته بود، اما پا‌ها و تنه‌هایشان عمدتاً سالم مانده بودند.

حتی زمانی که خبرنگار دست خود را مستقیماً بالای حشرات حرکت داد، هیچ‌کدام قادر به پرواز نبودند.

آیا پشه‌ها بلافاصله کشته می‌شوند؟

خیر. یکی از جزئیات قابل‌توجه این فناوری آن است که پشه‌ها الزاماً بلافاصله پس از اصابت لیزر نمی‌میرند.

وانگ چوان (Wang Chuan)، بنیان‌گذار و مدیرعامل Photon Matrix، توضیح داده است که مرگ پشه‌هایی که بال‌هایشان سوخته، ممکن است چند ساعت یا حتی چند روز طول بکشد.

در این مدت، حشرات روی زمین باقی می‌مانند و ممکن است حرکات خفیفی داشته باشند.

بنابراین، عملکرد دستگاه بیشتر بر ازکارانداختن توان پرواز پشه تمرکز دارد و نباید آن را با کشتن فوری حشره یکسان دانست.

چرا دستگاه پشه‌کش هوشمند از لیزر کلاس ۴ استفاده می‌کند؟

مهم‌ترین نگرانی درباره این فناوری به نوع لیزر آن مربوط می‌شود.

Photon Matrix از لیزر کلاس ۴ (Class ۴) استفاده می‌کند؛ رده‌ای که در بالاترین سطح خطر در طبقه‌بندی رایج ایمنی لیزر‌ها قرار دارد.

این نوع لیزر معمولاً در کاربرد‌های صنعتی و تخصصی دیده می‌شود.

براساس اطلاعات سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، لیزر‌های کلاس ۴ می‌توانند از طریق تابش مستقیم یا بازتاب پرتو به چشم و پوست آسیب برسانند. همچنین برخی از آنها خطر آتش‌سوزی ایجاد می‌کنند.

چرا لیزر‌های ضعیف‌تر انتخاب نشدند؟

به گفته وانگ چوان، شرکت در مراحل اولیه توسعه، استفاده از لیزر‌های ضعیف‌تر کلاس ۳ را آزمایش کرده بود.

اما آزمایش‌ها نشان دادند که این لیزر‌ها نمی‌توانند به‌صورت قابل‌اعتماد پشه‌ها را از پرواز بازدارند.

به همین دلیل، شرکت تصمیم گرفت از لیزر کلاس ۴ استفاده کند و مدت تابش هر شلیک را کاهش دهد.

وانگ می‌گوید هر شلیک لیزری به حداکثر یک‌صدم ثانیه، معادل ۱۰ میلی‌ثانیه، محدود شده است.

این مدت کوتاه برای سوزاندن بال‌های پشه کافی توصیف شده است.

به گفته او، کوتاه‌بودن تابش می‌تواند خطر آسیب چشمی را کاهش دهد، اما آن را به‌طور کامل از بین نمی‌برد.

ازآنجاکه بال پشه ظرفیت کمی برای جذب و دفع گرما دارد، در برابر انرژی متمرکز لیزر سریع‌تر از بخش‌های دیگر بدن حشره آسیب می‌بیند.

مشخصات لیزر‌ها در دفترچه دستگاه

دفترچه رسمی Photon Matrix مشخصات زیر را برای اجزای نوری دستگاه ارائه می‌کند:

بخش دستگاه طول موج توان اعلام‌شده

لیدار تشخیص فاصله ۹۰۵ نانومتر ۰٫۲۷ میلی‌وات در پالس

لیزر مادون‌قرمز هدف‌گیری ۹۷۶ نانومتر ۱۵۰ وات در پالس

لیزر آبی هدف‌گیری ۴۵۰ نانومتر ۴۰ وات در پالس

نشانگر سبز مسیر پرتو ۵۲۰ نانومتر ۰٫۳۲ میلی‌وات

مدت پالس لیزر‌های هدف‌گیری طبق دفترچه حداکثر ۱۰ میلی‌ثانیه اعلام شده است.

این ارقام مشخصات اعلامی سازنده هستند و به‌تنهایی ایمنی دستگاه را در محیط مسکونی اثبات نمی‌کنند.

آیا دستگاه لیزری پشه‌کش برای انسان خطرناک است؟

پاسخ کوتاه این است که این فناوری خطر بالقوه جدی دارد و ایمنی آن برای استفاده عمومی صرفاً با ادعای سازنده اثبات نمی‌شود.

کن بارات (Ken Barat)، مسئول پیشین ایمنی لیزر در آزمایشگاه ملی لارنس برکلی آمریکا، درباره توان بالای لیزر به کاررفته در دستگاه هشدار داده است.

بارات که در تهیه استاندارد‌های فنی بین‌المللی مربوط به لیزر‌های تحقیقاتی نیز فعالیت داشته، معتقد است مجموعه اقدامات ایمنی Photon Matrix ممکن است بتوانند خطرات دستگاه را کنترل کنند.

اما او تأکید می‌کند لیزری که برای هدف‌گیری جسمی به کوچکی یک پشه طراحی شده است، انرژی زیادی را در ناحیه‌ای بسیار محدود متمرکز می‌کند.

در صورت برخورد نامناسب این انرژی با چشم انسان، احتمال آسیب جدی وجود دارد.

طبق راهنمای FDA، چشم می‌تواند پرتو لیزر را روی نقطه بسیار کوچکی از شبکیه متمرکز کند و همین موضوع خطر سوختگی یا ایجاد نقاط کور بینایی را افزایش می‌دهد.

هوش مصنوعی چگونه از برخورد لیزر با انسان جلوگیری می‌کند؟

شرکت Photon Matrix برای کاهش خطرات، چند سامانه حفاظتی در طراحی دستگاه قرار داده است.

دوربین هوشمند برای شناسایی انسان و حیوانات خانگی

یکی از مهم‌ترین امکانات ایمنی، دوربینی است که با کمک هوش مصنوعی انسان‌ها و حیوانات خانگی را شناسایی می‌کند.

اگر سامانه حضور انسان یا حیوان خانگی را در شرایط خطرناک تشخیص دهد، از فعال‌شدن لیزر جلوگیری می‌کند.

این دوربین همچنین برای شناسایی سطوحی استفاده می‌شود که ممکن است پرتو را در جهتی غیرمنتظره بازتاب دهند.

بازتاب لیزر از سطوح براق یکی از خطرات مهم استفاده از دستگاه‌های لیزری پرقدرت محسوب می‌شود.

شناسایی حرکت در تاریکی

سامانه برای فعالیت در محیط کم‌نور از روشنایی مادون‌قرمز بهره می‌برد.

همچنین یک رادار مجزا می‌تواند حرکت انسان یا حیوانات خانگی را در مسیر احتمالی پرتو تشخیص دهد؛ حتی زمانی که محیط کاملاً تاریک باشد.

این ویژگی برای دستگاهی که احتمالاً در ساعات شب مورد استفاده قرار می‌گیرد، اهمیت ویژه‌ای دارد.

بااین‌حال، وجود دوربین، رادار و هوش مصنوعی به معنای حذف کامل خطر نیست. عملکرد واقعی این سازوکار‌ها در شرایط مختلف نیازمند ارزیابی مستقل است.

کاربران باید پیش از فعال‌سازی دستگاه در آزمون ایمنی شرکت کنند

Photon Matrix علاوه بر سامانه‌های حفاظتی، یک مرحله کنترل دسترسی نیز در نظر گرفته است.

براساس گزارش نیویورک تایمز، خریداران باید پیش از فعال‌سازی دستگاه در یک آزمون ۱۵ سؤالی درباره ایمنی شرکت کنند.

این آزمون شامل پرسش‌هایی درباره شرایط مناسب نصب و محیط‌هایی است که خطر استفاده از دستگاه در آنها بیشتر است.

چرا حمام محل مناسبی برای استفاده از دستگاه نیست؟

یکی از پرسش‌های آزمون به نامناسب‌ترین فضای خانه برای نصب دستگاه مربوط می‌شود.

پاسخ موردنظر شرکت، حمام است.

دلیل این انتخاب، وجود رطوبت زیاد، فضای محدود و سطوحی است که می‌توانند نور لیزر را بازتاب دهند.

براساس سازوکار اعلام‌شده، تنها کاربرانی که به تمام ۱۵ سؤال پاسخ صحیح بدهند، می‌توانند اثر انگشت خود را برای فعال‌سازی دستگاه ثبت کنند.

این فرایند نشان‌دهنده تلاش سازنده برای محدودکردن استفاده ناآگاهانه است، اما جایگزین تأیید ایمنی فنی و مقرراتی نمی‌شود.

قیمت دستگاه شکار پشه با هوش مصنوعی چقدر است؟

قیمت برنامه‌ریزی‌شده برای دستگاه Photon Matrix حدود ۱۰۰۰ دلار اعلام شده است.

در زمان انتشار گزارش ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، شرکت اعلام کرد که ۵۰۰۰ سفارش همراه با پیش‌پرداخت دریافت کرده است.

Photon Matrix همچنین گفته بود با یک تولیدکننده قراردادی به توافق رسیده و انتظار دارد تولید انبوه دستگاه ظرف چند هفته آغاز شود.

البته ثبت پیش‌سفارش و برنامه‌ریزی برای تولید انبوه به معنای عرضه گسترده و تأیید مقرراتی محصول در همه بازار‌ها نیست.

وضعیت مجوز‌های فروش در چین، اروپا و آمریکا

وانگ چوان اعلام کرده است که شرکت برای دریافت مجوز‌ها یا تأییدیه‌های لازم در چین، اروپا و ایالات متحده در حال اقدام است.

او در زمان انجام مصاحبه معتقد بود دریافت مجوز در چین نزدیک است.

در گزارش نیویورک تایمز تأیید نشده بود که دستگاه تمام مجوز‌های لازم برای عرضه عمومی در این بازار‌ها را دریافت کرده است.

کن بارات نیز توضیح داده است که در آمریکا، روند نظارت بر برخی محصولات لیزری مبتنی بر ارائه مدارک لازم از سوی تولیدکنندگان به FDA است و این سازمان لزوماً همه دستگاه‌ها را پیش از عرضه به‌صورت عملی آزمایش نمی‌کند.

بنابراین، مصرف‌کنندگان نباید صرفاً از روی ثبت محصول یا ادعای سازنده نتیجه بگیرند که استفاده از دستگاه در محیط خانه بی‌خطر است.

ایده شکار پشه با لیزر از چه زمانی مطرح شد؟

اگرچه دستگاه Photon Matrix از هوش مصنوعی جدید برای بررسی شرایط و کنترل شلیک استفاده می‌کند، ایده هدف‌گیری پشه‌ها با لیزر سابقه طولانی‌تری دارد.

در سال ۲۰۱۰، شرکت Intellectual Ventures که یکی از مدیران ارشد سابق فناوری مایکروسافت در تأسیس آن نقش داشت، سامانه مشابهی برای شناسایی و هدف قراردادن پشه‌ها معرفی کرد.

آن پروژه نیز بر استفاده از فناوری برای رهگیری حشرات کوچک و هدف‌گیری آنها تمرکز داشت.

بااین‌حال، دستگاه مذکور هرگز به مرحله تولید انبوه نرسید.

این پیشینه نشان می‌دهد چالش چنین سامانه‌هایی صرفاً شناسایی پشه یا برخورد پرتو با آن نیست؛ بلکه طراحی محصولی قابل‌تولید، قابل‌استفاده و ایمن نیز اهمیت دارد.

آیا فناوری شکار پشه می‌تواند کاربرد نظامی داشته باشد؟

یکی از موضوعاتی که گزارش نیویورک تایمز مطرح می‌کند، امکان استفاده گسترده‌تر از فناوری‌های تشخیص و هدف‌گیری خودکار است.

سامانه‌ای که می‌تواند هدفی بسیار کوچک و متحرک مانند پشه را شناسایی کند، نمونه‌ای از ترکیب حسگر‌های پیشرفته، پردازش داده و تصمیم‌گیری مبتنی بر هوش مصنوعی است.

گزارش اشاره می‌کند که فناوری‌های مشابه ممکن است در آینده برای شناسایی یا مقابله با پهپاد‌ها نیز مورد توجه قرار بگیرند.

البته این موضوع یک امکان فناورانه است و نباید آن را به معنای وجود نسخه نظامی تأییدشده‌ای از دستگاه Photon Matrix دانست.

اهمیت این نمونه در آن است که نشان می‌دهد فناوری‌های پیشرفته پردازش و ردیابی می‌توانند به‌سرعت وارد محصولات جدید شوند؛ حتی محصولاتی که برای حل مشکلی روزمره مانند حضور پشه‌ها طراحی شده‌اند.

برنامه Photon Matrix برای نسل بعدی پشه‌کش لیزری

وانگ چوان در حال برنامه‌ریزی برای توسعه نسخه‌های جدید دستگاه است.

یکی از اهداف او، کوتاه‌ترکردن مدت تابش لیزر است.

او امیدوار است در نسل‌های بعدی بتوان از پالس‌هایی استفاده کرد که مدت آنها از نمونه فعلی کمتر باشد و در نتیجه خطر احتمالی برخورد لیزر با چشم کاهش پیدا کند.

یکی دیگر از ایده‌های مطرح‌شده، استفاده از ویژگی‌های جذب انرژی نور توسط رطوبت چشم برای کاهش انرژی رسیده به شبکیه است.

بااین‌حال، این هدف هنوز در حد برنامه توسعه و انتظار سازنده مطرح شده است. در گزارش، داده‌ای مبنی بر اثبات ایمنی نسل آینده یا موفقیت این روش ارائه نشده است.

سؤالات متداول درباره دستگاه شکار پشه با هوش مصنوعی

دستگاه شکار پشه با هوش مصنوعی چیست؟

دستگاهی ساخت شرکت چینی Photon Matrix است که با استفاده از لیدار، حسگر‌های حرکتی و هوش مصنوعی، پشه‌های در حال پرواز را تشخیص می‌دهد و با لیزر پرقدرت بال‌های آنها را از کار می‌اندازد.

قیمت پشه‌کش لیزری Photon Matrix چقدر است؟

قیمت برنامه‌ریزی‌شده دستگاه حدود ۱۰۰۰ دلار است. شرکت تا پایان اکتبر ۲۰۲۶ مدعی دریافت ۵۰۰۰ پیش‌سفارش همراه با پیش‌پرداخت شده بود.

آیا دستگاه لیزری پشه‌کش برای چشم خطرناک است؟

بله، خطر بالقوه جدی وجود دارد. دستگاه از لیزر کلاس ۴ استفاده می‌کند که می‌تواند در صورت تابش مستقیم یا بازتاب پرتو به چشم آسیب برساند. سازنده امکانات ایمنی متعددی معرفی کرده، اما ایمنی عمومی دستگاه هنوز نیازمند ارزیابی مستقل است.

آیا این دستگاه پشه‌ها را فوراً می‌کشد؟

خیر. لیزر بال‌های پشه را می‌سوزاند و توان پرواز را از آن می‌گیرد. براساس توضیح مدیرعامل شرکت، مرگ حشرات ممکن است چند ساعت یا حتی چند روز طول بکشد.

آیا دستگاه Photon Matrix وارد بازار شده است؟

براساس گزارش ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶، شرکت پیش‌سفارش دریافت کرده و برای آغاز تولید انبوه برنامه‌ریزی کرده بود. وضعیت عرضه عمومی و تأییدیه‌های مقرراتی در همه کشور‌ها در آن گزارش قطعی نشده است.

جمع‌بندی

شکار پشه با هوش مصنوعی و لیزر نمونه‌ای از ورود فناوری‌های پیشرفته ردیابی و تصمیم‌گیری خودکار به محصولات روزمره است.

دستگاه Photon Matrix با استفاده از فناوری لیدار و سامانه‌های هوشمند می‌تواند پشه‌های در حال پرواز را تشخیص دهد و با آسیب‌رساندن به بال‌های آنها، توان پروازشان را از بین ببرد.

این محصول با قیمت برنامه‌ریزی‌شده ۱۰۰۰ دلار و ثبت ۵۰۰۰ پیش‌سفارش، توجه بازار را جلب کرده است. بااین‌حال، خطرات لیزر کلاس ۴ مهم‌ترین مانع در مسیر استفاده ایمن و گسترده از چنین فناوری‌هایی محسوب می‌شود.

هنوز باید مشخص شود که سامانه‌های حفاظتی دستگاه در شرایط واقعی تا چه اندازه قابل‌اعتماد هستند و آیا نهاد‌های ناظر، استفاده عمومی از آن را تأیید خواهند کرد یا خیر. 

منبع: فوت و فن