مطالعه تطبیقی در هندسه مقاومت، بازدارندگی و صلح امام شهید

به گزارش مجله خبری نگار، سردار محمدرضا موحد فرمانده سپاه کربلا در مقاله‌ای که با موضوع، مطالعه تطبیقی در هندسه مقاومت، بازدارندگی و صلح امام شهید پرداخت و در اختیار رسانه‌ها قرار داد، آمده است: مطالعه کارنامه سی‌وهفت‌ساله زعامت حضرت آیت‌الله العظمی شهید سید علی خامنه‌ای (رضوان‌الله‌تعالی‌علیه)، نشان‌دهنده تکوین مکتبی دفاعی ـ امنیتی است که با الهام از سیره معصومین (ع)، تمامی دکترین‌های نظامی غرب را به بن‌بست کشاند.

امروز در حالی به واکاوی این مکتب می‌پردازیم که جمهوری اسلامی ایران از دل دو جنگ نابرابر و تحمیلی آمریکای جنایتکار و صهیونیسم بین‌الملل، سرافراز بیرون آمده است.

مسدود کردن مقتدرانه و البته هوشمندانه تنگه هرمز و درهم‌شکستن ماشین جنگی متجاوزان، در کنار استمرار شکوهمند این مکتب در عصر زعامت خلف صالح ایشان، حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، گواه اثبات‌شدگی این دکترین است. با این حال، فهم این مکتب نیازمند عبور از شباهت‌سازی‌های تقلیل‌گرایانه تاریخی و رسیدن به منطق حاکم بر «هندسه نبرد» در سیره اهل‌بیت (ع) است.

قبل از پرداختن آن، ضروری است به طور مختصر مبانی معرفتی مکتب دفاعی امام شهید را مرور کنیم. برای جامعه دانشگاهی و پژوهشی کشور، شاید مهمترین بُعد قابل تأمل در مکتب دفاعی امام مجاهد شهید، ریشه‌های هستی‌شناختی و معرفتی آن باشد.

اندیشه دفاعی ایشان، برداشتی سطحی یا الگوبرداری تقلیل‌گرایانه از استراتژیست‌های غربی نیست که جنگ و صلح را صرفاً امتداد سیاست برای کسب منافع مادی و فروش تسلیحات تعریف می‌کنند؛ بلکه ریشه در عمیق‌ترین لایه‌های هستی‌شناسی توحیدی و تقابل ازلی نور و ظلمت دارد. در این منظومه فکری، آنچه امروز با آن مواجهیم، جنگی تمام‌عیار و وجودی است که ریشه در کینه دیرینه مستکبران نسبت به حقیقت ایمان و حاکمیت دین خدا دارد.

در امتداد اصل «توحید ربوبی و نفی سبیل»، هویت ایمانی انسان مسلمان تنها با پیوند دو رکن «تولی» به اولیای الهی و «تبری» از دشمنان خدا کامل می‌شود و تحقق تبری، مستلزم دانشی بنیادین به نام «دشمن‌شناسی» بر مدار فرمان قرآنی «إِنَّ الشَّیْطَانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا» است.

‌زمانی که برخی جریان‌های غافل یا مرعوب در داخل، هشدارهای مستمر آن حکیم فرزانه درباره توطئه‌های استکبار را با برچسب «تئوری توهم توطئه» یا «دشمن‌تراشی» می‌نواختند، ایشان با برهانی قرآنی و عقلی تبیین فرمودند که تکرار مداوم نام شیطان در قرآن کریم برای آن است که جامعه ایمانی، دشمن همیشه در کمین را لحظه‌ای فراموش نکند.

در تحلیل ایشان، جمهوری اسلامی هرگز «دشمن‌تراشی» نکرده است، بلکه به دلیل ماهیت توحیدی خود که متضمن یک «نفی» (نفی استثمار، نفی سلطه‌پذیری، نفی تحقیر ملت و نفی سکولاریسم اخلاقی) و یک «اثبات» (اثبات هویت ملی و اسلامی، دفاع از مظلومان و فتح قله‌های دانش بر سه پایه ایمان، علم و عدل) است، و از آنجا که سفره غارت بیگانگان را از منابع نفت و موقعیت حساس ژئوپلیتیک ایران جمع کرده است، به طور طبیعی برای غارتگران جهانی «دشمن‌ساز» است. ‌

بر این مبنا، دو ستون معرفتی در دکترین دفاعی ایشان شکل می‌گیرد: نخست، «عقلانیت معنوی»؛ جایی که محاسبه‌گری دقیق سخت‌افزاری، شناخت نقاط قوت و ضعف و تدبیر هوشمندانه در میدان، با ایمان به نصرت الهی و سنت‌های قطعی پروردگار گره می‌خورد.

ایشان تصریح می‌کردند که کمک غیبی و مدد الهی حقیقتی مشهود است، لکن مادامی که ما هوشیارانه و آگاهانه در میدان نباشیم و تدبیر لازم را به کار نبریم، کمک الهی به سراغ ما نخواهد آمد. دوم، «انسان‌محوری در برابر تجهیزات‌محوری»؛ در حالی که ارتش‌های استکباری بر آهن و فناوری تکیه دارند، در مکتب امام شهید، دشمن به دلیل بی‌ایمانی به حقیقت و تهیدست بودن از حق، علی‌رغم تجهیزات ظاهری‌اش کاملاً آسیب‌پذیر است.

در این مکتب، تسلیحات راهبردی نظیر موشک و پهپاد حیاتی‌اند، اما عامل سرنوشت‌ساز، «انسان مؤمن، بااراده و متقی» است؛ چرا که سرویس‌های جاسوسی دشمن بر اثر تجربه دریافته‌اند که هر انسانی را می‌توان با تطمیع یا تهدید فاسد کرد، جز یک استثنا: «إِلَّا الْمُتَّقِینَ»؛ و همین تقوای الهی است که در سیاست، در حفظ نظام و در میدان جنگ اثر می‌گذارد و اما تطبیق های تاریخی این مکتب: ۱. ثبات غایات و تنوع روش‌ها؛ از نفی سلطه تا انعطاف تاکتیکی:تاریخ سیاسی اهل‌بیت (ع)، مجموعه‌ای از کنش‌های کلیشه‌ای در موقعیت‌های یکسان نیست. قرائت امام شهید از این تاریخ که در نظریه «انسان ۲۵۰ ساله» تجلی یافته، بر قاعده «پیوستگی مقصد در عین تفاوت شیوه‌ها» استوار است.

در این چارچوب، دفاع و مقاومت فعال ضرورتاً به معنای ترجیح همیشگی جنگ نیست؛ همان‌گونه که صلح یا انعطاف تاکتیکی به معنای عدول از اصول محسوب نمی‌شود. در این مکتب، سه سطح راهبردی از یکدیگر تفکیک می‌شوند: غایات (نفی سلطه، استقلال، عدالت و حیات طیبه)، اصول (منع تعدی، وفای به عهد و حفظ وحدت امت)، و روش‌ها (نبرد سخت، دیپلماسی، یا پیکار فرهنگی).

از این منظر، قرار دادن «صلح حسنی» در برابر «مقاومت حسینی» خطایی راهبردی است. هر دو کنش، پاسخی به نیاز زمانه برای تحقق یک غایت واحد یعنی حفظ دین و عزت امت بود.

در مکتب دفاعی امام خامنه‌ای شهید نیز، «نرمش قهرمانانه»، صرفاً تاکتیکی برای عبور از موانع است و هرگز به معنای استحاله در قالب‌های غربی و سازش با استکبار نیست؛ چرا که به فرموده ایشان، «هزینه سازش به مراتب بیشتر از هزینه مقاومت است».۲. بازدارندگی فعال و ژئوپلیتیک مقاومت: مبنای قدرت در مکتب دفاعی امام شهید، جمع میان آمادگی حداکثری («وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ من قوه، تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ») و خویشتن‌داری اخلاقی («وَلَا تَعْتَدُوا») است.

در این منظومه، توانمندی نظامی برای صلح‌سازی و جلوگیری از تجاوز است. شاه‌بیت دکترین ایشان در این عرصه، آن است که: «ما هیچ جنگی را شروع نمی‌کنیم، اما باید جرئت شروع جنگ را از دشمن گرفت».راهبردی که در امتداد آن، فرمان «ایران هرچه قوی‌تر» از سوی امام سوم انقلاب به عنوان تنها راه رسیدن به بازدارندگی مطلق برای کشور، در پیام اخیر ۱۳ آبان‌ طنین‌انداز شد.

ایشان این بازدارندگی را با شناخت دقیق تهدیدات و ابتکار عمل همانند ابتکار پیامبر اعظم (ص) در حفر خندق در مقیاس‌های کلان ژئوپلیتیک پیاده‌سازی کردند. خنثی‌سازی توطئه محاصره ایران از طریق بسط مرزهای دفاعی به «عمق راهبردی» مقاومت، و همچنین اشراف بر شریان‌های حیاتی اقتصاد غرب ـ به‌ویژه تنگه هرمز ـ ثمره همین نگاه بود. هنگامی که در نبردهای تحمیلی اخیر، نیروهای مسلح ما با انسداد این گلوگاه استراتژیک، متجاوزان را به زانو درآوردند، در حقیقت میوه خندقی را چیدند که امام شهید در خلیج فارس حفر کرده بود.

۳. صلح مسئولانه و قاطعیت در برابر نقض عهد: در سیره معصومین (ع)، پذیرش صلح مشروع با هوشیاری و وفای به عهد آمیخته است؛ اما این وفاداری هرگز به معنای انفعال در برابر خیانت نیست.

قائد شهید امت با واکاوی رفتار پیامبر (ص) در برابر یهودیان پیمان‌شکن مدینه (به‌ویژه بنی‌قریظه که در میانه جنگ خندق از پشت خنجر زدند) نشان می‌دهند که اسلام به محض نقض عهد دشمن، بدون یک روز درنگ، با قاطعیت و ابتکار عمل، ریشه پیمان‌شکنان را قطع می‌کند.

در مکتب دفاعی معاصر ما، این اصل به یک دکترین عملیاتی تبدیل شد: در برابر دشمنی که طبیعتش خدعه است و دست چدنی در آستین مخملی دارد و شعارهای دیپلماتیکش ریاکارانه است، هرگونه خوش‌بینی و غفلت، سم مهلک است. چرا که به تعبیر امام المتقین در نهج‌البلاغه، «مَنْ نَامَ لَمْ یُنَمْ عَنْهُ» (اگر تو بخوابی، دشمن بیدار است).

ایستادگی قاطع در برابر باج‌خواهی‌های تسلیحاتی (نظیر برجام‌های موشکی و منطقه‌ای) و پاسخ پشیمان‌کننده به تجاوزات اخیر آمریکا و اسرائیل، ثابت کرد که در مکتب دفاعی انقلاب، پاسخ نقض عهد و تعرض، مجازات کوبنده است.

۴. پدافند شناختی و صیانت از مردم‌پایگی امنیت:در اندیشه اهل‌بیت (ع) و عهدنامه مالک اشتر، امنیت از عدالت، معیشت و اعتماد عمومی جدا نیست.

امام خامنه‌ای نیز با درک این پیوند، بزرگ‌ترین نقطه اتکای نظام را مردم و ایمان آن‌ها معرفی کردند. از منظر ایشان، دشمن در جنگ ترکیبی و شناختی، از طریق «استعمار فرانو» و با مهندسی ادراکی برای خودزنی عناصر داخلی و «ناتوی فرهنگی» و بمباران رسانه‌ای برای هویت‌زدایی و ناامیدسازی، به سراغ عقبه اجتماعی و ایمانی ملت می‌آید. علاج این تهاجم در مکتب امام شهید، در «جهاد تبیین»، ارتقای قدرت تحلیل جامعه و مرزبندی دقیق میان فریب‌خوردگان و مغرضان است.

با کسی که اهل فکر است، حتی اگر در انتخابش خطایی باشد، باید با منطق و خیرخواهی سخن گفت، نه با برچسب‌زنی. قطعا در این عرصه، دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه به عنوان موانع اصلی سلطه استکبار، رسالت دارند تا با تولید تفکر و روشنگری عالمانه، سوخت ماشین انقلاب را تأمین کنند.

در مکتب امنیتی امام شهید، امنیت پایدار بدون عدالت پایدار محقق نمی‌شود. ایشان با استناد به آیه «وَمَا أَصَابَکَ مِنْ سَیِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِکَ»، تصریح می‌کنند که حتی در جنگ احد نیز مسلمانان از ضعف‌های درونی خود ضربه خوردند. از منظر ایشان، دشمن در مهندسی خود بر روی «مشکل معیشت مردم»، «عمیق کردن فاصله طبقاتی» و «بدبین کردن مردم به مسئولان» حساب باز کرده است.

به همین دلیل، ایشان «آرمان‌زدایی» را به معنای بی‌تفاوت شدن در برابر «سه شیطان بزرگ یعنی فقر، فساد و تبعیض» معرفی کرده و تأکید فرمودند که سخن گفتن از رفع خطر دشمن، زمانی معنا دارد که کشور از لحاظ اقتصادی پایه‌های خود را مستحکم کرده، محرومیت و بیکاری را ریشه‌کن ساخته و دغدغه معاش جوانان را برطرف نموده باشئ.

۵. اخلاق قدرت و جهاد اکبر؛ معیار سنجش وفاداری به سیره: ‌مهم‌ترین آزمون هر مکتب دفاعی دین‌بنیاد، رفتار آن در موقعیت برخورداری از قدرت است. در منطق استکباری آمریکا، قدرت، مترادف با تجاوز به شصت کشور جهان، جنگ‌افروزی برای فروش سلاح و حمایت از قتل‌عام‌های رژیم صهیونیستی است. اما در مکتب اهل‌بیت (ع) و دکترین امام شهید، ضرورت دفاع، مجوز نامحدود برای انتخاب هر وسیله‌ای فراهم نمی‌کند و «توانستن» لزوماً به معنای «مجاز بودن» نیست.

‌فرمان‌های امیرالمؤمنین (ع) در رعایت حدود اخلاقی جنگ، و در دوران معاصر، فتوای فقهی و صریح امام خامنه‌ای در حرمت شرعی تولید و کاربرد سلاح‌های هسته‌ای و کشتارجمعی، رفتار کریمانه انقلاب با کارکنان سفارت آمریکا در ابتدای پیروزی انقلاب، و دقت اخلاقی نیروهای مسلح ما در پرهیز از هدف قرار دادن غیرنظامیان در جریان دو جنگ تحمیلی اخیر، همگی گواه التزام به «اخلاق قدرت» است.

در تحلیل امام شهید، راز این مهار درونی قدرت، مبارزه با «دشمن پنجم» در سیره نبوی یعنی تمایلات نفسانی («الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ») از طریق «جهاد اکبر» و تقواست؛ چرا که دشمن خارجی با سرکوب نظامی نمی‌تواند ایمان را نابود کند، اما اگر انسان از درون تهی شود، دچار انحراف می‌گردد.

تنها استثنای فسادناپذیر در برابر دشمن، نیروی انسانی متصل به خدا است و همین تقوای الهی است که در جنگ و سیاست، سلامت و پیروزی جبهه حق را تضمین می‌کند.

در پایان باید گفت، راز پیروزی مطلق مکتب دفاعی امام خامنه‌ای در کوره جنگ‌های سی‌وهفت‌ساله را باید در یک فرمول علمی که خود ایشان وضع کردند، خلاصه نمود: «مهندسی خوب دشمن، در عین محاسبه غلط»! استکبار با تمام ابزارهای مادی و رسانه‌ای خود به میدان آمد، اما نتوانست قدرت ایمان ملت، اراده پولادین جمهوری اسلامی و ظرفیت انعطاف‌پذیر و هدایت‌گر «رهبری الهی» را محاسبه کند.

به مصداق آیه شریفه «فَسَیُنْفِقُونَهَا ثُمَّ تَکُونُ عَلَیْهِمْ حَسْرَةً»، تمامی هزینه‌های میلیارد دلاریشان به حسرتی ابدی مبدل گشت. بزرگ‌ترین خطای محاسباتی آنان، در طراحی جنایت شهادت قائد عظیم‌الشان ما رقم خورد؛ چرا که گمان کردند با فقدان فیزیکی معمار این مکتب، شیرازه کشور فرو می‌پاشد.

 به نقل از روابط عمومی سپاه کربلا، جمعه ۲۲ آبان، اما آن‌ها حقیقت تئوری «ولایت مطلقه فقیه» را درک نکردند. همان‌گونه که پس از ارتحال ملکوتی حضرت امام خمینی (ره)، آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای با صلابت به همه ملت‌های جهان اعلام کردند که تفکر «خاتمه یافتن دوران امام خمینی» خدعه و نیرنگی استکباری بیش نیست و امام خمینی در میان ملت خود حاضر است و راه و دوران او ادامه دارد، امروز هم ملت مبعوث شده ایران و نیروهای مسلح مقتدرش، با بیعت تاریخی خود با رهبر جدید انقلاب، حضرت آیت‌الله امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای(مدظله العالی)، و ثبت پیروزی‌های راهبردی در نبردهای اخیر، ثابت کردند که مکتب دفاعی امام خامنه‌ای قائم به شخص نیست؛ بلکه دکترینی ریشه‌دار، الهی و شکست‌ناپذیر است که تا طلوع تمدن نوین اسلامی، پرچم‌دار عزت، امنیت و اقتدار خواهد بود.