آخرین آمار شوکه کننده از تعداد افرادی که گرفتار مصرف دخانیات هستند، اعلام شد

به گزارش مجله خبری نگار، مصرف دخانیات هرچند به‌ظاهر کلیت روشنی دارد، هاله‌ای رازآمیز و مبهم، اطراف جزئیات آن کشیده شده است؛ هاله‌ای که باعث می‌شود شاید جریان آن‌طور که باید خطرناک به نظر نرسد، اما آمار‌های رسمی از حقیقت خطرناک آن پرده برمی‌دارد؛ مرگ ۵۰‌هزار ایرانی به‌دلیل مصرف سیگار، آخرین داده آماری است که معاون بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام کرده است.

این داده را بگذارید کنار ارقام و اعدادی مثل افزایش مصرف دخانیات که طبق آخرین پژوهش‌های انجام‌شده، در بین زنان ۱۱ درصد و در بین مردان حدود ۴ درصد ثبت شده است. به اینها اضافه کنید مصرف قلیان را که با افزایش ۵۴درصدی همراه بوده است.

ضرورت جدی گرفتن افزایش مصرف دخانیات در خراسان‌رضوی را وقتی بیشتر درک می‌کنیم که بدانیم این استان، رتبه دوم را در میزان مصرف دخانیات دارد و ماحصل آن، هزینه گزاف مادی است که نشان می‌دهد هر سیگاری در سال، ۳۲میلیون تومان و ماهیانه، ۲ میلیون‌و۷۰۰هزار تومان را دود می‌کند. فرشید وفا، مدیر سلامت محیط و کار معاونت بهداشت دانشگاه علوم‌پزشکی مشهد، درحالی از افزایش ۱۳درصدی مصرف دخانیات در گروه سنی سیزده تا پانزده‌ساله خبر می‌دهد که این افزایش درمیان نوجوانان دختر، ۱۳۳درصد ثبت شده است.

نکته مهم اینکه مصرف دخانیات بین دختران نوجوان، نگران‌کننده‌تر است؛ چراکه در امر باروری و فرزندآوری آنها دخیل است. روز جهانی بدون دخانیات، بهانه‌ای برای پرداختن به این موضوع پرتکرار و البته پر از حساسیت است.

بستر باز برای فعالان حوزه دخانیات!

برخلاف باور برخی ها، دود کردن دخانیات، نشانه بلوغ و بزرگ سالاری نیست، بلکه نشانه کودک ماندن روان شناختی شخصیت فرد است. دکتر غلامحسین حقدادی، براساس تجربه‌ای که در حوزه روان شناسی دارد، این حرف را می‌گوید. این گفته او با استناد به آمار مراجعه کنندگانی است که بخشی از آنها مصرف کننده انواع محصولات دخانی هستند.

حقدادی تأکید می‌کند: سیگار کشیدن زنان که زمانی حساسیت برانگیز بود، کم کم عادی شده و تابوی آن شکسته شده است. دسته‌ای از افراد ازجمله دختران جوان، ممکن است به این دلیل به سیگار کشیدن روی بیاورند که احساس کنند آزادی شان، محدود شده است یا اینکه با این رفتار تلاش می‌کنند بگویند ما با مردان برابریم.

به گفته او، بیشتر افراد مصرف‌کننده، مصرف خود را با قلیان و سیگار شروع کرده‌اند. اگر این حلقه ابتدایی کنترل شود یا به تأخیر بیفتد، احتمال ورود به مصرف موادمخدر به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد، این درحالی است که نه قوانین سخت گیرانه‌ای برای مصرف دخانیات وجود دارد، نه خبری از تدابیر سخت گیرانه است.

این روان شناس ادامه می‌دهد: هرچه متولیان حقوقی و قانونی در این زمینه عقب نشینی کرده‌اند، فعالان حوزه دخانیات با ترفند‌های مختلف به دنبال جذب مخاطب هستند. استفاده از عطر و طعم‌های مختلف که معمولا رایحه مطبوعی به همراه دارد، سبب جذاب شدن محصولات دخانی است. علاوه بر این، تولید محصولات الکترونیکی که بدون بو هستند، گواه این است که آنها چقدر هدفمند به دنبال تولید محصولاتی هستند که میزان وابستگی را زیاد کند.

حقدادی گفته هایش را براساس برخی آمار میانگین ادامه می‌دهد: در استان خراسان رضوی ۳۰درصد افراد، وابسته به مصرف دخانیات هستند و اگر مصرف تفننی سیگار را هم لحاظ کنیم، ۱۳ درصد دیگر به این آمار اضافه می‌شود، درحالی که میانگین سن مصرف ۲۰ سال است، اگر بخواهیم مصرف قلیان و سیگار الکترونیک را هم به آن اضافه کنیم، این رقم به زیر ۲۰ سال هم کشیده می‌شود.

او ادامه می‌دهد: هر فرد سیگاری در هفته ۴۵نخ سیگار می‌کشد؛ یعنی به طور طبیعی، مصرف روزانه اش حدود ۶ نخ است که علاوه بر عوارض جسمی، هزینه اقتصادی را نیز بر یک خانواده تحمیل می‌کند.

حقدادی اختلالات روانی و افسردگی‌های پنهان را در افزایش گرایش زنان و دختران به مصرف دخانیات، بی تأثیر نمی‌داند و می‌گوید: مصرف دخانیات یکی از مهم‌ترین علت‌های افسردگی است و البته کنار آن، علل بی شمار دیگر را هم باید درنظر گرفت. این حرف، بین متخصصان حوزه روان شناختی مشترک است که دیده شدن، شاکله اصلی زندگی برخی‌ها را تشکیل می‌دهد.

حقدادی هم این موضوع را پیش می‌کشد و می‌گوید: موفق شدن و معروف شدن آن قدر برای برخی‌ها مهم است که اگر نتوانند مشهور محبوب باشند، حاضرند مشهور منفور باشند. حالا به چه چیزی، مهم نیست. جلب توجه و خرسندی از جامعه و اطرافیان، آن قدر اهمیت دارد که برخی افراد اگر نتوانند توجه مثبت دریافت کنند، توجه منفی را به بی توجهی، ترجیح می‌دهند.

حقدادی، مصرف دخانیات را مصداقی برای ابراز وجود نوجوانان نیز می‌داند و می‌گوید: آنها برای اینکه نشان بدهند بزرگ شده‌اند، از چیزی که سمبل بزرگ شدن است، تقلید می‌کنند تا این حس به اصطلاح خوشایند را تجربه کنند. به گفته او، الگوگیری از والدین و دوستان، از دلایل دیگر در گرایش به مصرف دخانیات در سن نوجوانی است که زمینه را برای ابتلا به ناهنجاری‌های دیگر آماده می‌کند، درحالی که صنایع دخانی فعال در کشور به این موضوع هیچ اهمیتی نمی‌دهند و تنها به فکر جذب جوانان و نوجوانان با هدف سودآوری خود هستند.

این شرکت‌ها ادعا می‌کنند که به دنبال سلامت مردم هستند و سیگار الکترونیک تولید می‌کنند، درحالی که عوارض سیگار الکترونیک اگر بیشتر از سیگار‌های سنتی نباشد، کمتر از آن نیست و رسانه‌ها باید برای این موضوع به صورت جدی فرهنگ سازی کنند و هشدار دهند.

فراموشی بین حلقه‌های دود

هر بار که به اختلافی می‌خوردند و رابطه شان را به هم می‌زدند، برمی گشت، اما این بار برای همیشه رفته بود. اول و آخر آن چشم‌هایی که هزار بار برایش گریه کرده بود، هیچ امیدی نبود؛ نه امیدی برای آمدنش نه رمقی برای ادامه دادن زندگی. اولین نخ را که شعله فندک سوزاند، بغضش هم ترکید.

عوضش میان حلقه‌های بلندشده دود، آرام شده بود؛ شبیه همان وقتی که بابا فوت کرده بود. حواسش نبود و دقیق خاطرش نیست این حرف را از چه کسی شنیده بود، اما از بین رفقایش، یکی می‌گفت یک پک که بزنی، غمت دود می‌شود. انگار راست می‌گفت. با هر بار پک زدن، غمش هم می‌رفت هوا و سبکش می‌کرد.

حالا همین پک زدن، بهترین انتخاب برای فرار از رنجیدن از کسی بود که با تمام وجود دوستش داشت. سیگار را با سیگار، خاموش می‌کرد تا غم نبودنش ته نشین شود. البته علت‌های گرایش بین افراد، متفاوت است؛ کنجکاوی، دلیل مصرف سیگار و دخانیات ازسوی برخی نوجوانان است، اما همیشه نتیجه خوشی ندارد.

سرگذشت برخی نوجوانان را این حس، تباه کرده است. یکی دو ماه دیگر دارد تا ۲۰ سال را تمام کند. می‌گوید: عاشق این کار بودم که سیگار را لای انگشتانم بگیرم و کبریت را محکم بکشم روی سطح قهوه‌ای آن و دودش را از دهان بدهم بیرون. چهارده ساله بودم که اولین نخ را از دست دوستم گرفتم؛ چندنفری کنارهم نشسته بودیم و تعارفم کرد و قبول کردم. اولین پک را که زدم، حس خنکی مطبوعی داشت و به دلم نشست. چه کیفی داشت بزرگ شدن میان حلقه‌های دود! آن قدر که دیگر نتوانستم دل از آن بکنم.

نوجوانان را دریابید!

علیرضا مهرجردی، متخصص حوزه روان شناسی، صحبتش را با یافته‌های علوم پزشکی شروع می‌کند که عوارض استفاده از مواد دخانی را شناسایی کرده است. او می‌گوید: عوارض مصرف دخانیات در ابتلای مصرف کنندگان به انواع بیماری و به ویژه بیماری‌های تنفسی دیده شده است، اما باید بدانید که یکی از مواد تشکیل دهنده دخانیات، نیکوتین است که به صورت مستقیم بر مغز اثر می‌گذارد.

او براساس یافته‌های روان شناسی ادامه می‌دهد: در روان شناسی هیجان مدار که روی ریشه گرایش به مصرف دخانیات کار کرده، کمبود عزت نفس، مهم‌ترین عنصر کشف شده است. به عبارتی در کسی که عزت نفس اندکی دارد، درد‌ها و خلأ‌های درونی باعث می‌شود از دنیای واقعی دور شود و این ارتباط نداشتن با خود را در دنیای بیرونی به نمایش بگذارد. به لحاظ علمی، ثابت شده است حتما یک درد پنهانی، فرد مصرف کننده دخانیات را آزار می‌دهد که فرضا به جای استفاده از آب میوه، حاضر می‌شود ریه‌های خود را با دود پر کند.

او براساس آماری که از اتاق یک درمانگر روح و روان بیرون می‌آید، هشدار می‌دهد بیش از ۹۰درصد نوجوانان ما، درگیر موضوعات مختلف دوران بلوغ و حساسیت‌های آن هستند. محرک‌های شدید روانی در دوره نوجوانی، جزو عوامل مهم و زمینه ساز محسوب می‌شود؛ به همین خاطر نوجوانی، دوره‌ای حساس و شگرف است که روان شناسان، بر نکته سنجی والدین بر رفتار فرزندشان، در این دوره، تأکید کرده‌اند.

مشکلات فرزندمان باید زیر سقف خانواده و در کانون آن حل شود، آن هم بدون هیچ ترسی از قضاوت و تنبیه، حال اینکه آنها چقدر بتوانند از این بحران بیرون بیایند، نیازمند توجه همه جانبه خانواده و اجتماع است.

ترک کردن، راحت نیست

کارشناسان معتقدند کسانی که می‌خواهند فردی را اغفال کنند، معمولا قبل از انجام آن سعی می‌کنند موضوع را قبح شکنی کنند. در مورد موادمخدر، چون نتیجه آن روشن است، معمولا اغفالگران کمتر به نتیجه می‌رسند. به عبارتی به خاطر هشدار‌های مکرر، یک حس مقاومت در ذهن بسیاری از ما دربرابر مواد شکل گرفته است.

اما جدی نگرفتن این موضوع و نپرداختن شفاف به مقوله مصرف در حوزه دخانیات، باعث شده است خیلی‌ها فکر کنند مصرف مواد دخانی، یک جریان عادی و پیش پاافتاده است که هر وقت اراده کنند و بخواهند، می‌توانند آن را کنار بگذارند.

این عبارت، وجه مشترک گفته‌های کارشناسان روان شناسی و فعالان حوزه موادمخدر است: «علت اینکه خیلی از افراد سیگاری شده‌اند، شاید به این برگردد که فکر می‌کنند ترک کردن آن راحت است.»

البته تغییر رویکرد فرهنگی، باعث شده است حالا تعدادی از زنان نیز به سمت دخانیات کشیده شوند. در یک دهه اخیر آنچه در جامعه شاهدیم، این است که زنان، دیگر در خفا و اماکن سربسته سیگار نمی‌کشند؛ زنان و دخترانی که شاید در خفای خود سیگار استعمال می‌کردند تا مبادا مورد قضاوت قرار بگیرند، حالا در اماکن عمومی نخ سیگارشان را آتش می‌زنند و فیگوری هم برای پک زدن به آن نخ می‌گیرند.

شاید مصرف دخانیات برای دختر نوجوان و زن جوان، عاملی برای تفریح و سرگرمی باشد، اما نمی‌دانند که یکی از عوامل ناباروری در آینده، همین تفنن‌های جاهلانه است؛ موضوعی که متخصصان حوزه زنان، آن را به تمام بانوان در سن فرزندآوری، هشدار می‌دهند و تأکید می‌کنند کسانی که به فکر جوانی جمعیت و فرزندآوری هستند، باید بر صنایع دخانی فعال در کشور نیز تمرکز کنند.

بدآموزی شبکه‌های نمایش خانگی

دکتر غلامرضا حسنی، پژوهشگر حوزه اجتماعی، بخشی از شرایط موجود را ناشی از توسعه‌ای می‌داند که در هر جامعه‌ای رخ می‌دهد و می‌گوید: البته در این مسئله، همه عوامل درکنار یکدیگر نقش دارند؛ یعنی درکنار بعد عاطفی و روانی، الگوبرداری از هم سالان و تغییر سبک زندگی، در افزایش آمار مصرف کنندگان سیگار، بی تأثیر نیست.

او از تبلیغات غیرمستقیم برای مصرف دخانیات نیز حرف می‌زند و پای شبکه‌های نمایش خانگی را به میان می‌کشد و می‌گوید: گاهی سیگار کشیدن، تقلیدی از رفتار بازیگران سینما در فیلم‌های نمایش خانگی است؛ گاه در سریال‌ها شاهد استعمال دخانیات توسط هنرمندان نام آشنا هستیم. تکرار این صحنه ها، قبح آن را درمیان تماشاگران سریال به ویژه نوجوانان و جوانان می‌شکند.

به گفته او، پیام ناآشکار سیگار کشیدنِ قهرمان این فیلم که گاه همراه با موفقیت است، جز این نمی‌تواند باشد که سیگار بکش تا جذاب‌تر و موفق‌تر باشی! حسنی تأکید می‌کند: از تأثیرات پنهان رسانه در این موضوع، غفلت نکنیم؛ گاهی رفتن به سمت رفتار‌های پرخطر نظیر سیگار کشیدن، تقلیدی از رفتار سلبریتی‌ها و همرنگ شدن با آن هاست.