فیبروم رحم دارید؟ هر آنچه باید درباره علائم، درمان و ناباروری بدانید

به گزارش مجله خبری نگار، فیبروم رحم یکی از شایع‌ترین مشکلات زنان در سنین باروری است؛ اما شنیدن کلمه «توده» برای بسیاری از زنان با ترس از سرطان همراه می‌شود. واقعیت این است که فیبروم‌های رحم معمولاً خوش‌خیم و غیرسرطانی هستند و بسیاری از زنان حتی متوجه وجود آنها نمی‌شوند. با این حال، در بعضی افراد می‌توانند باعث خونریزی شدید قاعدگی، درد و فشار لگنی، کم‌خونی، تکرر ادرار یا مشکلات باروری شوند.

فیبروم رحم چیست؟

فیبروم رحم که به آن «لیومیوم» یا «میوم» هم گفته می‌شود، توده‌ای است که از بافت عضلانی رحم شکل می‌گیرد. ممکن است یک فیبروم وجود داشته باشد یا چندین فیبروم همزمان ایجاد شوند. اندازه آنها نیز بسیار متفاوت است؛ از توده‌های بسیار کوچک تا فیبروم‌های بزرگی که می‌توانند شکل رحم و حتی ظاهر شکم را تغییر دهند.

نکته مهم این است که فیبروم رحم معمولاً سرطان نیست و تقریباً هیچ‌وقت به سرطان تبدیل نمی‌شود. با این حال، هر توده رحمی باید توسط پزشک و با روش مناسب بررسی شود، به‌خصوص اگر علائم جدید یا غیرعادی ایجاد شده باشد.

چرا فیبروم ایجاد می‌شود؟

علت دقیق ایجاد فیبروم هنوز مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و هورمونی در شکل‌گیری و رشد آن نقش دارند.

هورمون‌های استروژن و پروژسترون که در چرخه قاعدگی نقش دارند، می‌توانند رشد فیبروم را تحریک کنند. به همین دلیل فیبروم‌ها معمولاً در سال‌های باروری دیده می‌شوند و پس از یائسگی، با کاهش سطح این هورمون‌ها، اغلب کوچک‌تر می‌شوند.

سابقه خانوادگی نیز اهمیت دارد؛ اگر مادر یا خواهر فرد فیبروم داشته باشد، احتمال ابتلا بیشتر می‌شود. عوامل دیگری مانند اضافه‌وزن و برخی ویژگی‌های تغذیه‌ای و سبک زندگی نیز در پژوهش‌ها با خطر بیشتر فیبروم ارتباط داشته‌اند، هرچند علت و معلول همه این ارتباط‌ها قطعی نیست.

فیبروم کجای رحم رشد می‌کند؟

محل قرار گرفتن فیبروم فقط یک جزئیات پزشکی نیست؛ محل فیبروم تا حد زیادی تعیین می‌کند چه علائمی ایجاد کند.

سه نوع اصلی فیبروم عبارت‌اند از:

فیبروم داخل عضله رحم: در دیواره عضلانی رحم رشد می‌کند و از انواع شایع فیبروم است.

فیبروم زیرمخاطی: به سمت فضای داخلی رحم رشد می‌کند و می‌تواند بیش از سایر انواع با خونریزی شدید قاعدگی ارتباط داشته باشد.

فیبروم زیرسروزی: در سطح بیرونی رحم رشد می‌کند و اگر بزرگ شود ممکن است به مثانه یا روده فشار وارد کند.

گاهی نیز فیبروم به‌وسیله یک پایه به رحم متصل است که به آن فیبروم پایه‌دار گفته می‌شود.

از کجا بفهمیم فیبروم داریم؟

گاهی هیچ علامتی وجود ندارد و فیبروم به‌طور اتفاقی در معاینه یا سونوگرافی کشف می‌شود.

اما نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:

خونریزی شدید یا طولانی در دوران قاعدگی

قاعدگی‌های دردناک

خونریزی در فاصله بین دو قاعدگی

احساس فشار یا درد در لگن

افزایش اندازه شکم

تکرر ادرار یا مشکل در تخلیه مثانه

یبوست یا احساس فشار روی روده

درد در پایین شکم یا کمر

درد هنگام رابطه جنسی

خستگی و ضعف ناشی از کم‌خونی در صورت خونریزی شدید

بنابراین اگر پریود‌ها ناگهان بسیار سنگین شده‌اند یا خونریزی آن‌قدر زیاد است که فعالیت‌های روزمره را مختل می‌کند، نباید آن را صرفاً «قاعدگی شدید» تلقی کرد.

خونریزی شدید چطور می‌تواند باعث کم‌خونی شود؟

یکی از مشکلات مهم فیبروم، خونریزی شدید و طولانی‌مدت است. اگر بدن مرتب مقدار زیادی خون از دست بدهد، ذخایر آهن کاهش پیدا می‌کند و ممکن است کم‌خونی ایجاد شود.

نتیجه می‌تواند خستگی، ضعف، بی‌حالی و کاهش توان انجام فعالیت‌های روزمره باشد؛ بنابراین در زنانی که خونریزی قاعدگی شدید دارند، بررسی کم‌خونی و ذخایر آهن می‌تواند بخشی از ارزیابی پزشکی باشد.

آیا فیبروم باعث بزرگ شدن شکم می‌شود؟

بله، اما نه در همه زنان.

فیبروم‌های کوچک معمولاً تغییری در ظاهر شکم ایجاد نمی‌کنند. اما فیبروم‌های بزرگ یا تعداد زیادی فیبروم می‌توانند اندازه رحم و شکم را افزایش دهند و حتی باعث شوند شکم برجسته‌تر به نظر برسد؛ بنابراین بزرگ شدن شکم به‌تنهایی به معنی وجود فیبروم نیست و نباید با آن تشخیص داده شود.

آیا فیبروم رحم سرطان است؟

در اغلب موارد خیر.

فیبروم یک توده خوش‌خیم است و تقریباً هیچ‌وقت به سرطان تبدیل نمی‌شود. با این حال، خونریزی غیرطبیعی، درد مداوم یا رشد سریع یک توده باید توسط پزشک بررسی شود تا تشخیص دقیق مشخص شود.

آیا هر فیبرومی نیاز به درمان دارد؟

خیر.

اگر فیبروم کوچک باشد و علامتی ایجاد نکند، ممکن است پزشک فقط آن را تحت نظر بگیرد. بسیاری از زنان با فیبروم هیچ درمانی نیاز ندارند.

انتخاب درمان به عواملی مانند اندازه و تعداد فیبروم‌ها، محل آنها، شدت علائم، سن، وضعیت باروری و اینکه فرد در آینده قصد بارداری دارد یا نه بستگی دارد.

تشخیص فیبروم چگونه انجام می‌شود؟

پزشک ابتدا درباره علائم، الگوی قاعدگی و سابقه خانوادگی سؤال می‌کند و ممکن است معاینه لگنی انجام دهد.

یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص، سونوگرافی رحم است. سونوگرافی می‌تواند وجود فیبروم را مشخص کند و اندازه و محل آن را نیز نشان دهد. در بعضی شرایط، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر از تصویربرداری‌های دیگر مانند‌ام‌آرآی استفاده کند.

آیا دارو فیبروم را از بین می‌برد؟

همیشه نه.

برخی دارو‌ها برای کنترل علائم فیبروم استفاده می‌شوند؛ مثلاً دارو‌هایی برای کاهش خونریزی شدید یا کنترل درد.

برخی دارو‌های هورمونی می‌توانند موقتاً رشد فیبروم را کنترل کنند یا اندازه آن را کاهش دهند، اما اثر آنها به نوع دارو و شرایط فرد بستگی دارد و در بعضی موارد پس از قطع درمان، علائم یا رشد فیبروم دوباره برمی‌گردد.

پس نباید انتظار داشت هر دارویی فیبروم را برای همیشه «آب کند».

آیا قرص ضدبارداری فیبروم را درمان می‌کند؟

قرص‌های ضدبارداری هورمونی ممکن است در برخی زنان به کنترل خونریزی قاعدگی کمک کنند، اما لزوماً باعث از بین رفتن فیبروم نمی‌شوند. هدف درمان دارویی در بسیاری از موارد، کنترل علائم است نه حذف توده.

آیا فیبروم حتماً باید جراحی شود؟

خیر.

امروزه درمان فیبروم فقط به جراحی باز یا برداشتن رحم محدود نیست. بسته به شرایط فرد، گزینه‌هایی مانند دارو، انتظار و پیگیری، روش‌های کم‌تهاجمی، آمبولیزاسیون عروق رحم، تخریب فیبروم با امواج رادیویی یا سونوگرافی متمرکز و انواع میومکتومی وجود دارد.

در برخی روش‌ها خود رحم حفظ می‌شود و فقط فیبروم هدف قرار می‌گیرد.

میومکتومی چیست؟

در میومکتومی، جراح فیبروم‌ها را خارج می‌کند و رحم باقی می‌ماند.

این روش می‌تواند برای زنانی که حفظ رحم برایشان اهمیت دارد، از جمله برخی زنانی که قصد بارداری دارند، مطرح باشد. نوع عمل به محل و اندازه فیبروم‌ها بستگی دارد و ممکن است از طریق رحم، لاپاراسکوپی یا جراحی شکمی انجام شود.

آمبولیزاسیون فیبروم چیست؟

در این روش، جریان خون‌رسانی به فیبروم کاهش داده می‌شود تا فیبروم به‌تدریج کوچک شود.

این روش کم‌تهاجمی است و می‌تواند علائم ناشی از فیبروم را کاهش دهد، اما انتخاب آن برای همه زنان یکسان نیست؛ به‌خصوص اگر بارداری آینده برای فرد اهمیت داشته باشد، تصمیم‌گیری باید با متخصص زنان و بر اساس شرایط فرد انجام شود.

روش‌های جدیدتر هم وجود دارد؟

بله. یکی از روش‌ها، تخریب فیبروم با امواج رادیویی است که با ایجاد حرارت، بافت فیبروم را تخریب می‌کند و فیبروم در ماه‌های بعد کوچک‌تر می‌شود.

روش دیگری نیز استفاده از امواج اولتراسوند متمرکز تحت هدایت‌ام‌آرآی است که بدون برش جراحی، بخش‌هایی از فیبروم را هدف قرار می‌دهد. مناسب بودن این روش‌ها به اندازه، محل و تعداد فیبروم‌ها و شرایط فرد بستگی دارد.

آیا فیبروم باعث ناباروری می‌شود؟

داشتن فیبروم لزوماً به معنی ناباروری نیست.

بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم باردار می‌شوند. با این حال، برخی فیبروم‌ها، به‌ویژه بسته به محل و اندازه آنها، می‌توانند بر باروری یا روند بارداری اثر بگذارند. به همین دلیل در زنانی که برای بارداری مشکل دارند، محل و اندازه فیبروم در ارزیابی متخصص زنان اهمیت پیدا می‌کند.

آیا فیبروم بعد از یائسگی از بین می‌رود؟

در بسیاری از زنان، فیبروم‌ها پس از یائسگی کوچک‌تر می‌شوند؛ زیرا سطح هورمون‌های جنسی کاهش پیدا می‌کند. اما این اتفاق برای همه فیبروم‌ها به یک شکل رخ نمی‌دهد.

آیا رژیم غذایی فیبروم را از بین می‌برد؟

هیچ رژیم غذایی اثبات‌شده‌ای وجود ندارد که بتواند فیبروم را به‌طور قطعی از بین ببرد.

داشتن وزن سالم، فعالیت بدنی منظم و رژیم غذایی متعادل سرشار از سبزیجات و میوه‌ها برای سلامت عمومی توصیه می‌شود و ممکن است با کاهش برخی عوامل خطر همراه باشد؛ اما ادعا‌هایی مانند «یک ماده غذایی فیبروم را آب می‌کند» پشتوانه علمی کافی ندارند. همچنین شواهد محکمی برای درمان فیبروم با درمان‌های گیاهی یا هومیوپاتی وجود ندارد.

چه زمانی فیبروم نیاز به پیگیری جدی دارد؟

اگر یکی از این نشانه‌ها را دارید، مراجعه به پزشک زنان را به تعویق نیندازید:

قاعدگی بسیار شدید یا طولانی، خونریزی بین دو قاعدگی، درد مداوم لگن، فشار شدید روی مثانه یا روده، خستگی و ضعف مداوم یا مشکلات باروری.

اگر خونریزی واژینال بسیار شدید یا درد شدید و ناگهانی لگن ایجاد شد، باید سریع ارزیابی پزشکی انجام شود.

۷ سؤال مهمی که باید از پزشک درباره فیبروم بپرسید

اگر در سونوگرافی گفته شده فیبروم دارید، این سؤال‌ها می‌تواند گفت‌و‌گو با پزشک را هدفمندتر کند:

۱. فیبروم من چند عدد است و اندازه هرکدام چقدر است؟

۲. فیبروم دقیقاً در کدام قسمت رحم قرار دارد؟

۳. آیا فیبروم می‌تواند علت خونریزی یا درد‌های من باشد؟

۴. آیا در حال حاضر به درمان نیاز دارم یا فقط باید تحت نظر باشم؟

۵. اگر درمان لازم است، آیا گزینه‌ای غیرجراحی وجود دارد؟

۶. آیا این فیبروم می‌تواند روی بارداری آینده اثر بگذارد؟

۷. اگر فعلاً درمان نکنم، چه علائمی باید باعث مراجعه دوباره شود؟

جمع‌بندی

مهم‌ترین نکته این است که وجود فیبروم به‌تنهایی به معنی سرطان یا نیاز قطعی به جراحی نیست. درمان باید بر اساس علائم، اندازه و محل فیبروم، شرایط فرد و اهداف او برای بارداری و حفظ رحم انتخاب شود. امروزه علاوه بر جراحی، گزینه‌های دارویی و کم‌تهاجمی متعددی نیز وجود دارد.

منبع: https://www.acog.org/womens-health