چین سراغ «جین ایر» رفت؛ رمان فمینیستی که حالا باید همه نوجوانان بخوانند

به گزارش مجله خبری نگار،این کلاسیک ادبیات انگلیسی سال‌هاست در چین مورد توجه قرار دارد و پیش از این نیز در میان آثاری قرار داشت که مطالعه آنها به کودکان در سن مدرسه توصیه می‌شد. با این حال، رسانه‌های دولتی چین اعلام کرده‌اند که از پاییز امسال دانش‌آموزان پایه نهم در سراسر کشور باید نسخه کامل این رمان را بخوانند. گزارشی که در یک روزنامه رسمی منتشر شده، «جین ایر» را داستانی عاشقانه و ضد مادی‌گرایی معرفی کرده که نوجوانان می‌توانند از آن درس بگیرند.

این رمان داستان جین ایر، دختر جوانی یتیم را روایت می‌کند که به‌عنوان معلم سرخانه در عمارت ادوارد روچستر، مردی ثروتمند، اما مرموز، مشغول به کار می‌شود. این اثر در چین به‌دلیل پرداختن به استقلال و برابری در رابطه میان زن و مرد، مورد توجه گسترده قرار گرفته است.

کشف دوباره «جین ایر» پس از انقلاب فرهنگی

نخستین ترجمه چینی «جین ایر» در سال ۱۹۲۵ منتشر شد. از آن زمان تاکنون، این اثر بار‌ها ترجمه شده و اقتباس‌های سینمایی و نمایشی مختلفی از آن ساخته شده است. نسخه سینمایی بریتانیایی این رمان نیز در سال ۱۹۷۹، در دوره‌ای که چین پس از انقلاب فرهنگی بار دیگر در‌های خود را به روی فرهنگ خارجی باز می‌کرد، در سینما‌های این کشور به نمایش درآمد.

پینگ ژو، استاد ادبیات در دانشگاه کالیفرنیا، سن‌دیگو که درباره فمینیسم و ادبیات چین پژوهش می‌کند، معتقد است این رمان با برداشت دولت چین از برابری زنان سازگاری دارد. به گفته ژو، این دیدگاه می‌تواند در کنار نقش‌های سنتی جنسیتی و الگوی خانواده هسته‌ای دگرجنس‌گرا وجود داشته باشد.

از نگاه ژو، گنجاندن این رمان در برنامه درسی پایه نهم در شرایطی اتفاق افتاده که چین با کاهش جمعیت روبه‌روست و دولت جوانان را به ازدواج و فرزندآوری تشویق می‌کند.

ژو گفت: «جین ایر داستان زنی مستقل است، اما مخالفت او با نظام مردسالارانه بیش از حد رادیکال نیست.» او همچنین به این نکته اشاره کرد که جین در پایان داستان با آقای روچستر ازدواج می‌کند و صاحب یک فرزند می‌شود.

ژو افزود: «تمام اینها چیز‌هایی است که دولت چین می‌خواهد نسل جوان انجام دهد.»

جین ایر؛ یک کلاسیک فمینیستی با تفسیر‌های متفاوت

«جین ایر» که نخستین بار در سال ۱۸۴۷ در بریتانیا منتشر شد، داستان زن جوان فقیری است که در جامعه‌ای زندگی می‌کند که زنان، به‌ویژه در چارچوب ازدواج، از حقوق قانونی و اقتصادی بسیار محدودی برخوردار بودند. او در چنین شرایطی از استقلال، کرامت و برابری خود دفاع می‌کند و به همین دلیل، رمان در زمان انتشار اثری چشمگیر به شمار می‌رفت.

این رمان به‌دلیل مضامین فمینیستی خود سال‌هاست در چین مورد تحسین قرار می‌گیرد. رسانه‌های دولتی نیز بار‌ها سخنان جین خطاب به آقای روچستر را نقل کرده‌اند:

«چون فقیر، معمولی، بی‌آرایش و کوچک هستم، آیا فکر می‌کنید روح و قلب ندارم؟ اشتباه می‌کنید. من هم به اندازه شما روح دارم و به اندازه شما قلب دارم.»

به گفته ژو، این اثر با توجه به شرایط قرن نوزدهم بسیار پیشرو بود، اما برخی فمینیست‌های امروزی ممکن است برداشت آن از رهایی زنان را محدودتر بدانند.

پروفسور ژو می‌گوید نوع فمینیسم موجود در رمان مدت‌هاست از سوی حزب کمونیست چین حمایت شده است. با این حال، به گفته او، این دیدگاه با رویکرد حزب نسبت به جنبش‌های فمینیستی مدرن‌تر در تضاد قرار دارد.

او گفت: «برای مثال، جنبش #MeToo یا فمینیسمی که به زنان توصیه می‌کند ازدواج نکنند و بچه‌دار نشوند… این چیزی است که آنها قطعاً نمی‌پذیرند.»

محدودیت دولت چین بر دیگر روایت‌های عاشقانه

دولت چین در سال‌های اخیر محدودیت‌هایی را نیز بر برخی شیوه‌های متفاوت روایت روابط عاشقانه اعمال کرده است.

مقام‌ها ده‌ها نویسنده ژانر «Boys’ Love» را که عمدتاً توسط زنان دگرجنس‌گرا نوشته می‌شود و مخاطبان اصلی آن نیز زنان هستند، بازداشت کرده‌اند. رسانه‌های دولتی مدعی شده‌اند که این آثار می‌توانند بر نگاه خوانندگان جوان به مسائل جنسی تأثیر بگذارند.

نهاد‌های نظارتی همچنین در ژانر محبوب سریال‌های کوتاه که در آن مدیران عامل ثروتمند با افرادی کم‌برخوردارتر از خود وارد رابطه عاشقانه می‌شوند، مداخله کرده‌اند. این نهاد‌ها از تولیدکنندگان خواسته‌اند از تمجید ازدواج با افراد قدرتمند و ثروتمند خودداری کنند.

رسانه‌های دولتی در مقابل، آثاری مانند «جین ایر» را جایگزینی برای «داستان‌های عاشقانه سطحی» معرفی می‌کنند. در مقاله‌ای که در روزنامه Beijing Daily وابسته به حزب کمونیست چین منتشر شده، ادعا شده است که مطالعه کلاسیک‌های ادبی مانند «جین ایر» به کودکان کمک می‌کند «نظام ارزشی متعادل‌تری شکل دهند».

خوانندگان چینی معنای خودشان را از رمان می‌گیرند

خوانندگان چینی سال‌هاست داستان جین را بر اساس تجربه‌های شخصی خود تفسیر می‌کنند.

ویکی لی، ۴۶ ساله، گفت که رمان را در دوران جوانی خوانده و بخش‌هایی از خودش را در شخصیت جین دیده است. او سال‌ها بعد همین کتاب را برای دو دخترش که اکنون ۱۳ و ۱۵ ساله هستند نیز خوانده است. لی گفت هدفش این بوده که دخترانش به افرادی مستقل و شجاع تبدیل شوند.

لی از ورود رمان به کتاب‌های درسی استقبال کرد، هرچند پذیرفت که برخی افراد ممکن است جین را از منظر امروزی زنی قدرتمند ندانند.

لی گفت: «با توجه به شرایط تاریخی که او در آن زندگی می‌کرد، انتخاب‌هایش واقعاً تحول‌آفرین بود؛ یک سرکشی عمیق بود.»

خود رمان نیز این برداشت را که جین در نهایت تسلیم سنت‌ها می‌شود، پیچیده می‌کند. جین حاضر نمی‌شود معشوقه آقای روچستر باشد و او را ترک می‌کند. او تنها پس از آنکه از طریق ارث صاحب ثروت می‌شود، به نزد او بازمی‌گردد. در این فاصله، آقای روچستر هم عمارت خود و هم بینایی‌اش را از دست داده است. در نتیجه، توازن قدرت میان این دو به‌طور بنیادین تغییر کرده است.

وانگ سیروی، ۳۰ ساله، امتناع جین از تبدیل شدن به معشوقه روچستر را یکی از مهم‌ترین لحظات رمان می‌داند. از نگاه او، جین حتی به قیمت گرسنگی حاضر نیست استقلال خود را کنار بگذارد.

وانگ گفت: «جوهره اثر در این پیام نهفته است که یک زن باید به جای تسلیم شدن در برابر جذابیت‌های مختلف، بر اساس اراده و ارزش‌های خودش انتخاب کند.» وانگ گفت نخستین بار در ۱۳ سالگی این رمان را خوانده است.

پروفسور ژو معتقد است مقام‌های چینی در نهایت نمی‌توانند به‌طور کامل کنترل کنند که جوانان چه برداشتی از «جین ایر» خواهند داشت.

ژو گفت: «آثار ادبی، به‌ویژه این کلاسیک‌های بزرگ، همیشه چندلایه هستند و در برابر میلیون‌ها تفسیر متفاوت گشوده‌اند.»

سؤالات متداول درباره «جین ایر» در چین

چرا «جین ایر» وارد برنامه درسی چین شده است؟

مقامات و رسانه‌های دولتی چین این رمان را اثری معرفی کرده‌اند که می‌تواند به نوجوانان درباره عشق دور از مادی‌گرایی و شکل‌گیری نظام ارزشی متعادل آموزش دهد.

«جین ایر» از چه زمانی در چین مطالعه اجباری شد؟

از پاییز ۲۰۲۶، دانش‌آموزان پایه نهم در سراسر چین موظف شده‌اند نسخه کامل این رمان را بخوانند.

چرا «جین ایر» در چین اثری فمینیستی محسوب می‌شود؟

رمان داستان زنی جوان را روایت می‌کند که بر استقلال، کرامت و برابری خود تأکید دارد و حاضر نیست برای رسیدن به رابطه عاطفی از اصول شخصی خود صرف‌نظر کند.

آیا «جین ایر» پیش از این هم در چین شناخته‌شده بود؟

بله. نخستین ترجمه چینی آن در سال ۱۹۲۵ منتشر شد و این اثر طی دهه‌های بعد بار‌ها ترجمه و به فیلم و نمایش تبدیل شده است.

آیا خوانندگان چینی برداشت یکسانی از رمان دارند؟

خیر. خوانندگان و پژوهشگران تأکید کرده‌اند که «جین ایر» اثری چندلایه است و می‌تواند بر اساس تجربه و دیدگاه هر خواننده، تفسیر‌های متفاوتی ایجاد کند.

جمع‌بندی

جین ایر پس از نزدیک به دو قرن از انتشار نخستین نسخه، اکنون جایگاه رسمی‌تری در آموزش مدارس چین پیدا کرده است. با وجود تفسیر رسمی از رمان به‌عنوان اثری درباره عشق و ارزش‌های متعادل، داستان استقلال جین همچنان امکان خوانش‌های متفاوتی را برای نسل جدید فراهم می‌کند.

اگر به ادبیات کلاسیک، تاریخ ترجمه و تأثیر آثار ادبی بر فرهنگ‌های مختلف علاقه دارید، روایت «جین ایر» در چین نمونه‌ای قابل‌توجه از زندگی دوباره یک اثر ادبی در جامعه‌ای متفاوت است. 

منبع: فوت و فن