افزایش سرعت گرمایش اقیانوس‌ها هم‌زمان با عقب‌نشینی یخ‌های دریایی

به گزارش مجله خبری نگار، جواد فراهانی - دهمین گزارش برنامه «کوپرنیکوس» که ابتکاری برای پایش زمین است بر تغییرات بلندمدت دمای اقیانوس‌ها، سطح آب دریا‌ها و سلامت اکوسیستم‌های دریایی تمرکز دارد. این گزارش که توسط بیش از ۱۰۰ دانشمند از کشور‌های مختلف تهیه شده، بر پایه داده‌هایی استوار است که طی بیش از ۴۰ سال از طریق ماهواره‌ها، شناور‌ها و حسگر‌ها گردآوری شده‌اند. کشور‌های جزیره‌ای و مناطق ساحلی در این میان به‌ویژه آسیب‌پذیر تلقی می‌شوند.

به گفته پژوهشگران، اقیانوس‌های جهان حدود ۹۰ درصد از گرمای اضافی ناشی از سوزاندن سوخت‌های فسیلی توسط انسان را جذب می‌کنند. دمای سطح اقیانوس‌ها بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ به بالاترین حد خود رسید؛ تنها در سال ۲۰۲۵، اقیانوس‌ها ۲۳ زتاژول گرمای اضافی جذب کردند که نهمین سال پیاپیِ ثبت رکورد در این زمینه محسوب می‌شود. این میزان انرژی معادل قدرت انفجار ۱۲ بمب در ابعاد بمب هیروشیما در هر ثانیه و در تمام طول سال است.

این گرمای انباشته‌شده به وقوع امواج گرمایی دریایی دامن می‌زند، بر حیات دریایی تأثیر می‌گذارد و روند بالا آمدن سطح آب دریا‌ها را تسریع می‌کند. از سال ۱۹۹۹، میانگین جهانی سطح آب دریا‌ها سالانه حدود ۳.۸ میلی‌متر افزایش یافته و مجموع این افزایش به نزدیک ۱۰ سانتی‌متر رسیده است. افزون بر این، سرعت این افزایش از سال ۲۰۱۲ شتاب بیشتری گرفته است.

علاوه بر این، ترکیب شیمیایی آب دریا نیز در حال تغییر است. از سال ۱۹۸۵، آب اقیانوس‌ها به دلیل جذب دی‌اکسید کربن، حدود ۱۷ درصد اسیدی‌تر شده است. این اسیدی‌شدن بر برخی موجودات دریایی — از جمله صدف‌ها، خرچنگ‌های دریایی و مرجان‌ها — تأثیر منفی می‌گذارد و تشکیل و حفظ صدف‌ها و ساختار‌های اسکلتی را برای آنها دشوار می‌سازد.

برخی مناطق شاهد تغییرات اقلیمی شدیدی هستند. در سال ۲۰۲۴، دریای مدیترانه و دریای سیاه تحت تأثیر امواج گرمایی دریایی بی‌سابقه‌ای قرار گرفتند؛ برخی از این امواج بیش از ۳۰ روز به طول انجامیدند و دمای آب را تا ۴.۶ درجه سانتی‌گراد بالاتر از حد معمول افزایش دادند. منطقه قطب شمال نیز دستخوش تغییرات چشمگیری شده است؛ در چهار دهه گذشته، دمای سطح آب دریا در آن منطقه حدود ۴٫۲ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است. بین سال‌های ۱۹۷۹ تا ۲۰۲۵، میانگین ماهانه وسعت یخ‌های دریایی در هر دهه حدود ۴۹۰ هزار کیلومتر مربع کاهش داشته است؛ مساحتی تقریباً معادل وسعت کشور اسپانیا.

در سال ۲۰۲۲، ذوب شدن یخ‌ها در قطب جنوب منجر به ناکامی فاجعه‌بار در زادآوری پنگوئن‌های امپراتور شد، به‌طوری که چهار مورد از پنج کلونی آنها موفق به پرورش حتی یک جوجه زنده نشدند. این رویداد نشان‌دهنده آن است که تغییرات اقلیمی هم‌اکنون در حال آسیب رساندن به زیستگاه‌های جانورانی است که حیاتشان به یخ‌های دریایی وابسته است.